Słownik terminów bezpieczeństwa dla mediów

Od wielu miesięcy ze względu na sytuację geopolityczną, afery podsłuchowe, destabilizację Ukrainy, zagrożenie terrorystyczne, w tym działalność terrorystów pod szyldami Al-Kaidy oraz tzw. państwa islamskiego, zagadnienie bezpieczeństwa ponownie jest częstym gościem w różnych mediach. Niestety równie często - zwłaszcza gdy tematem zajmują się dziennikarze niebranżowi - pojawiają się dość podstawowe błędy bądź fantazyjne nazwy i sformułowania, będące zapewne wynikiem niewiedzy i uproszczeń.

Tym samym, bez żadnych złośliwości a z czystej troski pozwoliłem sobie na stworzenie może nie tyle słownika co zestawienia i rozróżnienia najczęściej mylonych pojęć, wraz z krótkim komentarzem. Owe uporządkowanie nomenklatury może się przydać nie tylko dziennikarzom, ale wszystkim zainteresowanym szeroko pojętym bezpieczeństwem.

Instytucje i służby

Osobiście najbardziej irytującym mnie błędem popełnianym przez zawodowych dziennikarzy jest przekręcanie nazw własnych, głównie w przypadku służb. Nie mamy może służb mało, ale nie jest ich też tyle co w USA, więc myślę, że przygotowując materiał wystarczy wykorzystać wyszukiwarkę, by znaleźć oficjalny serwis i rozwiać swoje wątpliwości.

Najczęściej w nazwach własnych mylone są Straże ze Służbami. I tak, strażami z nazwy są Straż Graniczna, Straż Ochrony Kolei, (Państwowa / Ochotnicza) Straż Pożarna, (Państwowa) Straż Łowiecka, (Państwowa) Straż Rybacka, Straż Leśna, Straż Parku, Straż Gminna (uwaga: Straż Miejska to forma straży gminnej) oraz Straż Marszałkowska.

Służb mamy zdecydowanie mniej: Służba Celna, Służba Więzienna, Służba Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służba Wywiadu Wojskowego.

I jeszcze uwaga dot. polskiego FBI. Nie ma już Centralnego Biura Śledczego (Komendy Głównej Policji), jest Centralne Biuro Śledcze Policji; właściwy skrót to CBŚP a nie CBŚ.

Funkcjonariusz, żołnierz, agent, szpieg?

Kwestia nazewnictwa członków danej formacji także przysparza wielu problemów. Wydawałoby się np. że z zasady członkowie straży to strażnicy a wcale tak nie jest do końca. Poniżej zestawienie, z pominięciem pracowników obsługi.

Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego

W ABW w służbie mamy funkcjonariuszy, mówienie czy pisanie o agentach ABW jest błędem. Poprawnym jest określanie pewnych działań ABW jako kontrwywiad cywilny.

Agencja Wywiadu

W wywiadzie cywilnym także mamy funkcjonariuszy. Pamiętajmy, że agent to osoba zwerbowana przez wywiad a prowadzi go oficer wywiadu. Głębokim nietaktem i błędem logicznym jest więc nazywanie funkcjonariuszy AW agentami... Nieprawdą jest także, że Agencja Wywiadu może prowadzić działania wyłącznie poza granicami RP.

Biuro Ochrony Rządu

W BOR służbę pełnią funkcjonariusze. Kiedyś BOR funkcjonowało jako Jednostka Wojskowa 1004, stąd mówiło się o żołnierzach BOR, jednakże w chwili obecnej to błąd.

Centralne Biuro Antykorupcyjne

W CBA mamy także wyłącznie funkcjonariuszy! Agent to nazwa jednego ze stanowisk w CBA, nie jest więc poprawnym nazywanie wszystkich agentami.

Centralne Biuro Śledcze Policji

Służbę w CBŚP pełnią policjanci i tak należy ich nazywać w swoich materiałach, ewentualnie jako funkcjonariuszy CBŚP.

Inspekcja Transportu Drogowego

Inspektorzy

Kontrola Skarbowa

W Urzędach Kontroli Skarbowej pracują inspektorzy i pracownicy kontroli skarbowej. Wszyscy są członkami korpusu Służby Cywilnej, jednak nie służą a pracują i nie są funkcjonariuszami.

Państwowa Straż Łowiecka

Strażnicy

Państwowa Straż Rybacka

Strażnicy

Policja

W Policji najbardziej popularne określenie to funkcjonariusze policji, bądź po prostu policjanci.

Służba Celna

W Służbie Celnej także mamy do czynienia z funkcjonariuszami, poprawne określenie to funkcjonariusze celni czy celnicy.

Służba Kontrwywiadu Wojskowego

Złożona sytuacja, gdyż służbę w SKW pełnią zarówno funkcjonariusze, jak i żołnierze. Jedni i drudzy w takich samych mundurach, wykonują podobne zadania. Najlepiej więc w danej sytuacji dopytać rzecznika prasowego, bądź użyć ogólnego sformułowania kontrwywiad wojskowy.

Służba Więzienna

W SW służbę pełnią funkcjonariusze, często ze względu na wykonywane zadania zwani strażnikami. Najlepiej jednak używać sformułowania funkcjonariusze Służby Więziennej.

Służba Wywiadu Wojskowego

Sytuacja zbieżna do Służby Kontrwywiadu Wojskowego: funkcjonariusze i żołnierze.

Straż Gminna

Jak wspominałem, straże miejskie to tak naprawdę straże gminne a członkowie to strażnicy.

Straż Graniczna

W Straży Granicznej mamy funkcjonariuszy. Żołnierzami byli za czasów Wojsk Ochrony Pogranicza. Funkcjonariuszy Straży Granicznej śmiało można określać jako strażnicy graniczni czy pogranicznicy.

Straż Leśna

Strażnicy

Straż Marszałkowska

Strażnicy

Straż Ochrony Kolei

Funkcjonariusze

Straż Parku

Funkcjonariusze

Straż Pożarna (Państwowa / Ochotnicza)

Strażacy

Żandarmeria Wojskowa

Służę w ŻW pełnią żołnierze, śmiało można ich określać żandarmami (bez: wojskowymi) czy policjantami wojskowymi.

Stopnie, skróty, stanowiska

Bardzo często w podpisach wypowiadających się w telewizji funkcjonariuszy pojawia się jeden błąd dot. skrótu od "sztabowy". Poprawną formą jest "sztab." a nie "szt.", ta druga wersja to skrót od "sztuka"... Nie obrażajmy tych, którzy się dla nas wypowiadają. Pamiętajmy: sierż. sztab, asp. sztab. czy chor. sztab., nigdy sierż. szt.

Co do stopni, niestety drogie Panie, wszystkie mają formę męską. Czy to szeregowy, posterunkowy, sierżant, chorąży czy kapitan, przed żeńskimi nazwiskami zawsze poprawnie będą w tej formie: szeregowy Kowalska czy chorąży Potocka.

Podobna sytuacja jest ze stanowiskami, niezależnie od płci, zawsze będzie to naczelnik, rzecznik, komendant, dowódca.

Mylone bywają także skróty od stopni kapral (kpr.) oraz kapitan (kpt.).

Na koniec akapitu pytanie retoryczne: rzecznicy prasowi są rzecznikami jednostek organizacyjnych czy swoich szefów? To czemu czasem widzę podpis albo słyszę, np.: rzecznik policji...?

I jeszcze błąd, który przydarzył się ostatnio nawet pani premier. Forma "minister MON" nie jest zbyt właściwa, lepiej napisać "minister ON" lub powiedzieć "minister obrony narodowej".

Komandosi

Komandosi to najczęściej nadużywane słowo wobec każdego zamaskowanego funkcjonariusza publicznego. Nie każdy kto ma kominiarkę, kamizelkę kuloodporną czy długą broń to komandos. I nie każdy nawet chce by tak o nim mówiono czy pisano.

Komandosami przede wszystkim możemy nazywać żołnierzy naszych Wojsk Specjalnych. Forma ta, nawet nie specjalnie pasuje do policyjnych antyterrorystów. Najbezpieczniejszym określeniem na członków czy to wojskowych czy policyjnych pododdziałów specjalnych jest operator. Pamiętajmy jednak, iż operatorzy to członkowie zespołów bojowych. Unormowano także nazewnictwo w Wojskach Specjalnych: JW GROM, JW Formoza, JW Komandosów, JW Agat, JW NIL (JW - Jednostka Wojskowa; skrótowo można: GROM, Formoza, Agat, NIL). Niedopuszczalne jest stosowanie innych form co do nazwy. Są to owszem jednostki specjalne i jest właściwe użycie tego zwrotu w opisie jednostki ale nie w nazwie. Na wojskowych operatorów mówi się także specjalsi.

Kolejnym widocznym problemem jest kwestia nazywania grup bojowych biorących udział w akcji, tu fantazja komentujących sięga czasem zenitu. Najbezpieczniejszym słowem jest chyba pododdział. W przypadku policji sprawa jest prosta. Centralną policyjną jednostką antyterrorystyczną jest Biuro Operacji Antyterrorystycznych (Komendy Głównej Policji), skrót BOA. W terenie, na poziomie województw mamy Samodzielne Pododdziały Antyterrorystyczne Policji, skrót SPAP lub SPAT oraz Sekcje Antyterrorystyczne, skrót SAT. Najbezpieczniej używać form: policyjni antyterroryści czy pododdział antyterrorystyczny. Wszelkie pomysły typu grupa specjalna czy policyjni komandosi nie są najlepsze.

Formy jednostki specjalne możemy użyć do w/w jednostek oraz do jednostki antyterrorystycznej ABW, pozostałe jednostki typu Wydziały Realizacyjne Policji, Straży Granicznej, Kontroli Skarbowej, itp. proponuję opisywać jako jednostki taktyczne.

Służby specjalne

Służby specjalne to te służby, które ustawowo są uprawnione do prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych. Zaliczamy do nich ABW, Agencję Wywiadu, Służbę Wywiadu Wojskowego, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego i Centralne Biuro Antykorupcyjne. To ustawowy zakres działań określa te służby jako służby specjalne a nie noszone kominiarki czy wejścia o 6:00 rano.

Uprawnienia operacyjno-rozpoznawcze posiadają także Wywiad Skarbowy oraz wydzielone komórki Żandarmerii Wojskowej, nie są jednak one traktowane jako służby specjalne.

Ochrona informacji niejawnych

W aspekcie tematu ochrony informacji niejawnych, najczęściej popełniany jest jeden błąd, mylona jest nazwa uprawnienia dostępu do informacji niejawnej. Osoba uprawniona do takiego dostępu otrzymuje poświadczenie bezpieczeństwa a podmiot certyfikat, nigdy odwrotnie.

No i nie istnieje już pojęcie tajemnicy państwowej.

Terroryzm

W tematyce terroryzmu przede wszystkim nie rozróżniane są w mediach pojęcia wzięcia zakładnika a porwanie. Nie będę się rozpisywał, naprawdę wystarczy wziąć to na logikę.

Co  jednak boli to nieświadome legalizowanie przez media bytu tzw. państwa islamskiego. Mój apel: Szanowni dziennikarze, nie piszcie "Państwo Islamskie" a "tzw. państwo islamskie".