Współczesne pole walki i globalna rywalizacja technologiczna wymuszają przedefiniowanie pojęcia bezpieczeństwa. Jak wskazał Artur Dubiel, bezpieczeństwo narodowe nie może istnieć bez solidnego fundamentu gospodarczego. Polska i Europa stoją przed wyzwaniem przekucia potencjału naukowego w realne zdolności obronne. Na podstawie dyskusji ekspertów – od dowódców wojskowych po liderów innowacji – wyłania się sześć kluczowych rekomendacji dla rozwoju przemysłu obronnego i technologii podwójnego zastosowania (dual-use).

1. Długofalowa wizja zamiast doraźnych działań

Eksperci zgodnie podkreślają, że sektor obronny nie znosi pośpiechu wynikającego z braku planowania. Kluczowe projekty, takie jak BWP Borsuk, wymagają dekady stabilnego finansowania i rozwoju (tzw. „strategicznej cierpliwości”). Rekomenduje się odejście od perspektywy „tu i teraz” na rzecz planowania w horyzoncie 10–15 lat, opartego na realnych zasobach czasu, sił i środków. Wizja ta musi uwzględniać nie tylko zakupy sprzętu, ale budowę całych ekosystemów produkcyjnych w kraju.

2. Synergia źródeł finansowania i offset technologiczny

Budowa odporności gospodarczej wymaga zaangażowania szerokiego spektrum kapitału. Rekomendacje obejmują:

• maksymalne wykorzystanie instrumentów podatkowych, takich jak zwolnienia w Specjalnych Strefach Ekonomicznych dla producentów broni i amunicji (dostępne od 2025 r.),

• agresywne negocjowanie offsetu, który powinien koncentrować się na transferze technologii (np. napędów czy elektroniki), a nie na prostych pracach serwisowych,

• aktywne sięganie po fundusze unijne oraz mechanizmy takie jak akcelerator innowacji obronnych NATO.

3. Radykalne uproszczenie procedur i partnerstwo z biznesem

Biurokracja jest obecnie jedną z największych barier dla innowacji. Firmy technologiczne często decydują się na rozwój za granicą (przykład firmy Iceye), by wrócić do Polski dopiero jako globalni gracze. Konieczna jest reforma systemu rozliczania prac badawczo-rozwojowych (B+R), tak aby administracja pełniła rolę partnera wspierającego wniosek, a nie tylko kontrolera. Celem powinno być skrócenie czasu od pomysłu do wdrożenia, co w sektorze IT mierzy się w miesiącach, a nie latach.

Na celowniku - słowem o bezpieczeństwie

Rola przemysłu obronnego i dual-use w bezpieczeństwie gospodarczym Europy

Zapis audio panelu eksperckiego “Rola przemysłu obronnego i dual-use w bezpieczeństwie gospodarczym Europy”, który odbył się w trakcie Kongresu Przemysłu i Energetyki INDUSTRY IN TRANSITION, 26 marca 2026 r. w Wiśle…

Listen now

9 days ago · Izabella Makowska-Dubiel and Artur J. Dubiel

4. Suwerenność technologiczna i „sovereignty of data”

Polska musi budować własne przewagi w obszarach, które decydują o autonomii systemów uzbrojenia. Rekomenduje się:

• Inwestowanie w autorskie systemy sterowania i oprogramowania, które stanowią „mózg” nowoczesnych maszyn.

• Zapewnienie suwerenności modeli językowych i analityki danych w ramach AI.

• Wykorzystanie potencjału polskich inżynierów, którzy są uznawani za światową elitę w dziedzinie technologii cyfrowych.

5. Nowoczesna infrastruktura i zasoby terenowe

Przemysł zbrojeniowy wymaga specyficznych warunków. Eksperci wskazują na deficyt dużych terenów inwestycyjnych (powyżej 200 ha) spełniających wymogi bezpieczeństwa i odległości od zabudowań. Rekomenduje się strategiczne rezerwowanie gruntów pod inwestycje obronne z wykorzystaniem specustaw upraszczających procedury budowlane, co już z powodzeniem stosują liderzy sektora jak Huta Stalowa Wola.

6. Implementacja doświadczeń z pola walki (Lesson Learned)

Wojna na Ukrainie drastycznie zmieniła paradygmaty obronne. Rekomendacje wskazują na konieczność szybkiego wdrażania technologii w obszarach:

• Bezzałogowców i systemów antydronowych.

• Telemedycyny pola walki, pozwalającej na zdalną pomoc żołnierzom w warunkach, gdzie ewakuacja klasyczną sanitarką jest niemożliwa.

• Technologii dual-use, które w czasie pokoju służą cywilom (koparki, łączność satelitarna, logistyka), a w czasie konfliktu stają się kluczowymi elementami infrastruktury obronnej.

Podsumowanie

Bezpieczeństwo Europy zależy od zdolności do połączenia innowacyjnej elastyczności sektora prywatnego z dyscypliną i zasobami państwa. Tylko poprzez ścisłą współpracę nauki, biznesu i wojska możemy przestać być jedynie konsumentami zagranicznych technologii i stać się ich twórcami.

Posłuchaj nagrania z panelu “Rola przemysłu obronnego i dual-use w bezpieczeństwie gospodarczym Europy”:

O władzy nad percepcją w epoce wojny informacyjnej

Nie żyjemy w epoce nadmiaru informacji. Żyjemy w epoce nadmiaru narracji.

Informacje są dziś surowcem wtórnym. To narracje – odpowiednio skonstruowane, emocjonalnie skalibrowane i algorytmicznie wzmocnione – decydują o tym, jak interpretujemy rzeczywistość. Dezinformacja i manipulacja nie są anomalią systemu. Są jego funkcją.

W przestrzeni bezpieczeństwa coraz rzadziej mówi się o klasycznej propagandzie. Zastąpiły ją operacje wpływu – rozproszone, trudne do jednoznacznego przypisania, często prowadzone poniżej progu formalnego konfliktu. Ich celem nie jest przekonanie. Ich celem jest przesunięcie percepcji.

Sterowanie percepcją jako domena operacyjna

W doktrynach wojskowych państw takich jak Rosja przestrzeń informacyjna traktowana jest jako pełnoprawna domena operacyjna. Działania wobec Ukrainy pokazały, że operacje informacyjne mogą poprzedzać działania kinetyczne, towarzyszyć im i utrzymywać ich skutki długo po ustaniu walk.

Ale redukowanie problemu do jednego aktora byłoby intelektualnym uproszczeniem. Każde państwo dysponujące rozwiniętym aparatem komunikacyjnym prowadzi działania kształtujące środowisko informacyjne. Różnią się skalą, metodą, legitymizacją. Istota pozostaje ta sama: wpływ.

Nowością nie jest więc sama manipulacja. Nowością jest jej infrastruktura.

Platformy takie jak Facebook, X czy TikTok nie tworzą treści. Tworzą warunki ich amplifikacji. Algorytm nie ocenia prawdy – optymalizuje zaangażowanie. A zaangażowanie najłatwiej generują emocje skrajne: strach, gniew, poczucie zagrożenia.

W tym sensie dezinformacja nie jest błędem systemu. Jest jego logicznym produktem ubocznym.

Półprawda jako narzędzie operacyjne

Najbardziej skuteczna dezinformacja rzadko polega na całkowitym fałszu. Operacyjnie efektywniejsza jest półprawda – fakt wyrwany z kontekstu, statystyka pozbawiona metodologii, cytat bez tła. Manipulacja nie musi zaprzeczać rzeczywistości. Wystarczy, że ją selektywnie kadruje.

Kluczowym mechanizmem nie jest wpojenie nowego przekonania. Jest erozja zaufania. Do instytucji. Do mediów. Do ekspertów. Do samej idei obiektywnej prawdy.

Jeżeli odbiorca przestaje wierzyć komukolwiek – przestaje być zdolny do racjonalnej oceny sytuacji. A społeczeństwo pozbawione wspólnego punktu odniesienia staje się podatne na destabilizację.

Właśnie dlatego operacje wpływu są długoterminowe. To nie kampania reklamowa z wyraźnym początkiem i końcem. To ciągłe modelowanie percepcji.

Na celowniku - słowem o bezpieczeństwie

[TV] Prof. Robert Rajczyk - Dezinformacja i manipulacja jako narzędzie wpływu

Gościem premierowego odcinka programu telewizyjnego “Na celowniku” jest prof. Robert Rajczyk z Instytutu Europy Środkowej w Lublinie a tematem rozmowy dezinformacja i manipulacja jako narzędzie wpływu…

Read more

2 months ago · 1 like · Artur J. Dubiel

Od pola walki do sali zarządu

Mechanizmy wpływu nie są zastrzeżone dla państw. Korporacje, grupy interesu, organizacje polityczne – wszyscy operują narracją. W świecie PR granica między perswazją a manipulacją bywa funkcjonalna, nie moralna.

Różnica polega na intencji i transparentności. Perswazja zakłada świadomość odbiorcy, że ktoś próbuje go przekonać. Manipulacja zakłada, że odbiorca nie powinien tej próby zauważyć.

W praktyce operacyjnej te dwa porządki często się przenikają. Zarządzanie kryzysem wizerunkowym polega na kontrolowaniu ram interpretacyjnych. Selekcja faktów, dobór ekspertów, timing publikacji – to wszystko narzędzia wpływu. Legalne. Powszechne. Skuteczne.

Problem zaczyna się wtedy, gdy środki te stosowane są bez ograniczeń normatywnych, a jedynym kryterium staje się skuteczność.

Epoka syntetycznej wiarygodności

Rozwój narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji radykalnie obniżył koszt produkcji wiarygodnie wyglądających treści. Syntetyczne nagrania, spreparowane wypowiedzi, masowe komentarze tworzone przez boty – wszystko to powoduje, że tradycyjne heurystyki oceny wiarygodności zawodzą.

Jeszcze niedawno zdjęcie lub nagranie stanowiło dowód. Dziś może być elementem operacji wpływu. W rezultacie ciężar wiarygodności przesuwa się z nośnika na nadawcę.

Reputacja staje się zasobem strategicznym. Buduje się ją latami, traci w godzinę.

Dezinformacja jako test odporności

Nie istnieje społeczeństwo odporne na manipulację. Istnieją społeczeństwa mniej lub bardziej świadome mechanizmów, które na nie oddziałują.

Odporność informacyjna nie polega na cenzurze ani na administracyjnym zarządzaniu prawdą. Polega na edukacji, pluralizmie źródeł, kulturze debaty i zdolności do krytycznej analizy własnych przekonań.

Paradoks polega na tym, że najbardziej podatni na manipulację są często ci, którzy są przekonani o własnej odporności.

Władza nad interpretacją

Klasyczna teoria władzy koncentrowała się na kontroli terytorium, zasobów i instytucji. W XXI wieku kluczowa staje się kontrola interpretacji.

Ten, kto definiuje, co jest kryzysem, kto jest agresorem, a kto ofiarą, kto jest ekspertem, a kto „elementem dezinformacji” – ten w istocie kształtuje pole decyzji politycznych i społecznych.

Dezinformacja i manipulacja nie są zjawiskiem peryferyjnym. Są elementem struktury współczesnego środowiska bezpieczeństwa. Można je ignorować. Można je demonizować. Lepiej je rozumieć.

Bo ostatecznie nie chodzi o to, czy ktoś próbuje nami wpływać. To stała zmienna systemu.

Chodzi o to, czy potrafimy odróżnić informację od narracji – i czy mamy odwagę poddać w wątpliwość również te opowieści, które są dla nas wygodne.

Zasubskrybuj teraz

Tajne struktury, zimna wojna i cienka granica między bezpieczeństwem a manipulacją

Są takie historie w architekturze bezpieczeństwa Zachodu, które przez dekady funkcjonowały jako teoria spiskowa. A potem okazywały się faktem. Operacja „Gladio” jest jedną z nich.

W czasie zimnej wojny państwa Europy Zachodniej – przy wsparciu NATO oraz struktur powiązanych z CIA – budowały tajne siatki typu stay-behind. Ich oficjalnym celem było przygotowanie zaplecza konspiracyjnego na wypadek inwazji Związku Radzieckiego. W razie zajęcia terytorium przez Układ Warszawski, zakonspirowane komórki miały prowadzić dywersję, sabotaż i działania wywiadowcze.

Z perspektywy doktrynalnej był to ruch racjonalny. Europa pamiętała rok 1939. Logika przygotowania „drugiego frontu podziemnego” była spójna z realiami epoki.

Problem polegał na tym, że historia nie zatrzymała się na scenariuszu inwazji.

Struktury, które miały nigdy nie zostać ujawnione

Nazwa „Gladio” odnosi się do włoskiej części tej siatki, ujawnionej oficjalnie w 1990 roku przez ówczesnego premiera Włoch, Giulio Andreotti. Ujawnienie potwierdziło istnienie tajnych struktur działających od lat 50., finansowanych i szkolonych w ramach szerzej zakrojonego systemu zachodnich operacji specjalnych.

Włochy były jednak tylko fragmentem większej układanki. Podobne sieci funkcjonowały w Belgii, Francji, Niemczech czy Grecji. Ich istnienie przez lata pozostawało objęte ścisłą tajemnicą państwową. Parlamenty często nie miały pełnej wiedzy o zakresie działań.

W tym miejscu zaczyna się zasadnicze pytanie: gdzie kończy się przygotowanie obronne, a zaczyna operacja wpływu wewnętrznego?

Strategia napięcia

Najbardziej kontrowersyjny wątek dotyczy tzw. „strategii napięcia” (strategia della tensione) we Włoszech lat 60. i 70. – okresu zamachów bombowych i destabilizacji politycznej. Ataki takie jak zamach na Piazza Fontana w 1969 roku do dziś pozostają przedmiotem sporów historyków i śledczych.

Część badań i postępowań sądowych sugerowała powiązania między skrajnymi środowiskami prawicowymi a elementami struktur powiązanych z aparatem bezpieczeństwa. Pojawiały się oskarżenia, że destabilizacja miała wzmacniać określony kierunek polityczny i blokować wzrost wpływów komunistów w systemie demokratycznym.

Nie wszystkie te tezy zostały jednoznacznie potwierdzone. Nie wszystkie zostały definitywnie obalone.

W przestrzeni operacyjnej często nie chodzi o pełną prawdę. Wystarczy prawdopodobieństwo.

Na celowniku - słowem o bezpieczeństwie

#158 Artur Dubiel - Strategia napięcia: Operacja Gladio

Gospodarzem podcastu “Na celowniku” jest Artur Dubiel z Uniwersytetu WSB Merito, zastępca redaktor naczelnej kwartalnika “Na celowniku”, b. żołnierz i funkcjonariusz, weteran i instruktor, wykładowca i szkoleniowiec…

Listen now

4 months ago · Artur J. Dubiel

Bezpieczeństwo czy inżynieria polityczna?

Zimna wojna była konfliktem egzystencjalnym. Strach przed rozszerzeniem wpływów ZSRR był realny, a partie komunistyczne w Europie Zachodniej – szczególnie we Włoszech i Francji – miały znaczące poparcie społeczne.

Z perspektywy Waszyngtonu i części elit europejskich ryzyko „wewnętrznego przejęcia” władzy w ramach demokratycznych procedur było scenariuszem strategicznym. W tym kontekście tajne struktury miały być polisą ubezpieczeniową systemu.

Ale każda tajna struktura działająca poza przejrzystą kontrolą demokratyczną generuje napięcie fundamentalne: czy broni demokracji, czy ją obchodzi?

Operacja „Gladio” stała się symbolem tej ambiwalencji. Z jednej strony – racjonalna odpowiedź na realne zagrożenie. Z drugiej – przykład działania aparatu bezpieczeństwa w szarej strefie między ochroną państwa a wpływem na jego procesy polityczne.

Dziedzictwo nieufności

Ujawnienie „Gladio” w 1990 roku wzmocniło w Europie falę nieufności wobec służb specjalnych i struktur transatlantyckich. Dla części opinii publicznej był to dowód, że państwa Zachodu również prowadziły operacje poza formalnymi ramami prawa. Dla innych – potwierdzenie, że zimna wojna wymagała środków nadzwyczajnych.

Problem polega na tym, że tajne operacje – nawet prowadzone w dobrej wierze – po ujawnieniu stają się paliwem dla narracji antysystemowych. Każda niejasność, każdy niezamknięty wątek, każda sprzeczność w dokumentach wzmacnia podejrzenie, że „prawdziwa historia” pozostaje ukryta.

W epoce mediów społecznościowych i permanentnej polaryzacji takie historie żyją własnym życiem. Często w oderwaniu od faktów.

Operacja „Gladio” jako lekcja

Najcenniejsza lekcja z historii „Gladio” nie dotyczy tego, czy konkretne oskarżenia były w pełni uzasadnione. Dotyczy mechanizmu.

Państwo, które działa w ukryciu, musi liczyć się z tym, że kiedyś zostanie ujawnione. A wtedy ocenie podlega nie tylko skuteczność operacyjna, ale także zgodność z wartościami, które miało się chronić.

W świecie współczesnych operacji wpływu i działań hybrydowych pytanie o granice dopuszczalnych środków powraca z nową siłą. Czy w obronie systemu liberalno-demokratycznego można stosować metody, które ten system omijają? Czy skuteczność usprawiedliwia brak transparentności?

Operacja „Gladio” pozostaje jednym z najbardziej wymownych przykładów tego dylematu.

Bo historia bezpieczeństwa rzadko jest czarno-biała. Najczęściej rozgrywa się w półcieniach – tam, gdzie racja stanu spotyka się z pokusą kontroli, a strach przed zagrożeniem z ambicją kształtowania rzeczywistości.

A półcień, jak wiadomo, jest idealnym środowiskiem dla narracji.

Zasubskrybuj teraz

Powrót realpolitik jako języka epoki

Przez trzy dekady po upadku Związku Radzieckiego dominowało przekonanie, że historia przyspieszyła w jednym kierunku. Liberalna demokracja, globalizacja i instytucje wielostronne miały stać się naturalnym środowiskiem polityki międzynarodowej. Rozszerzające się struktury takie jak NATO czy Unia Europejska postrzegano nie tylko jako projekty geopolityczne, lecz jako ekspansję norm.

Dziś coraz częściej słyszymy, że ten porządek się kończy.

Nie dlatego, że formalnie przestał istnieć. Lecz dlatego, że przestał być oczywisty.

Iluzja linearnego postępu

Lata 90. i pierwsza dekada XXI wieku budowały narrację o nieuchronności modelu liberalno-demokratycznego. Integracja gospodarcza miała redukować ryzyko konfliktu, współzależność ekonomiczna miała stabilizować system, a instytucje międzynarodowe – cywilizować spory.

Wojna w Ukraina brutalnie przypomniała, że twarda siła nie zniknęła z repertuaru państw. Rywalizacja między Stanami Zjednoczonymi a Chinami pokazuje, że globalizacja nie wyeliminowała logiki równowagi sił. Konflikt na Bliskim Wschodzie, napięcia wokół Tajwanu, militaryzacja Arktyki – to nie są anomalie. To symptomy zmiany epoki.

Realpolitik nie wraca. Ona nigdy nie zniknęła. Po prostu na chwilę została przykryta narracją o „końcu historii”.

Normy kontra interesy

Liberalny ład opierał się na przekonaniu, że normy – prawa człowieka, rządy prawa, multilateralizm – mogą ograniczać brutalną grę interesów. W praktyce jednak normy zawsze współistniały z kalkulacją siły.

Państwa promowały wartości, dopóki nie kolidowały one z ich strategicznymi interesami. Interwencje humanitarne, sankcje, rozszerzenia sojuszy – wszystkie te działania miały zarówno wymiar normatywny, jak i geopolityczny.

Obecnie obserwujemy przesunięcie akcentów. Retoryka wartości traci moc sprawczą, gdy nie stoi za nią realna zdolność projekcji siły. Państwa coraz otwarciej mówią językiem interesu narodowego, bezpieczeństwa energetycznego, kontroli łańcuchów dostaw, suwerenności technologicznej.

W tym sensie nie tyle kończy się liberalny ład, ile kończy się jego hegemoniczna narracja.

Na celowniku - słowem o bezpieczeństwie

#155 Prof. Tomasz R. Aleksandrowicz - Koniec liberalno-demokratycznego ładu, powrót realpolitik

Gościem podcastu „Na celowniku” jest dr hab. Tomasz R. Aleksandrowicz, profesor Akademii Policji w Szczytnie, prawnik, autor ponad 100 pozycji książkowych i artykułów naukowych, praktyk i teoretyk, felietonista w kwartalniku “Na celowniku”. Gospodarzem spotkania jest…

Listen now

8 months ago · 3 likes · Artur J. Dubiel

Fragmentacja zamiast uniwersalizmu

System międzynarodowy coraz wyraźniej fragmentuje się na bloki, strefy wpływów i konkurujące ekosystemy technologiczne. Sankcje stają się narzędziem strukturalnym, nie incydentalnym. Handel – instrumentem presji. Technologia – polem strategicznej rywalizacji.

Instytucje wielostronne nadal funkcjonują, ale ich zdolność do egzekwowania norm słabnie w świecie, w którym rośnie liczba aktorów zdolnych je ignorować.

Realpolitik w wydaniu XXI wieku nie polega wyłącznie na militarnym balansowaniu. Obejmuje kontrolę surowców krytycznych, infrastruktury cyfrowej, półprzewodników, przestrzeni kosmicznej. Twarda siła splata się z technologią i finansami.

Kryzys czy transformacja?

Pytanie o „koniec ładu” bywa uproszczeniem. Porządek międzynarodowy nie znika z dnia na dzień. On ewoluuje. Liberalne instytucje nie rozpadają się, lecz tracą monopol interpretacyjny.

Dla państw średniej wielkości – takich jak Polska – oznacza to konieczność bardziej realistycznej kalkulacji. Oparcie bezpieczeństwa wyłącznie na normach i deklaracjach okazuje się niewystarczające. Jednocześnie czysta logika siły bez zakotwiczenia w sojuszach prowadzi do izolacji.

Powrót realpolitik nie musi oznaczać odrzucenia wartości. Oznacza ich podporządkowanie analizie ryzyka i zdolności.

Epoka odpowiedzialności strategicznej

W latach dominacji liberalnego paradygmatu łatwo było uwierzyć, że integracja jest nieodwracalna, a konflikt między mocarstwami – nieopłacalny. Dzisiejsza rzeczywistość przypomina, że koszt nie zawsze jest czynnikiem odstraszającym, jeśli w grę wchodzi redefinicja stref wpływu.

Nowa epoka wymaga chłodnej analizy, nie nostalgii. Nie chodzi o celebrację cynizmu, lecz o uznanie, że bezpieczeństwo opiera się na zdolności odstraszania, odporności gospodarczej i koherencji społecznej.

Realpolitik nie jest ideologią. Jest metodą patrzenia na świat przez pryzmat siły, interesu i ograniczeń.

Jeżeli liberalno-demokratyczny ład rzeczywiście wchodzi w fazę erozji, to nie dlatego, że wartości przestały mieć znaczenie. Lecz dlatego, że nie były wystarczająco zabezpieczone przez realną moc.

A w polityce międzynarodowej próżnia nigdy nie trwa długo.

Zasubskrybuj teraz

Watykan między moralnym autorytetem a architekturą bezpieczeństwa

W klasycznej analizie bezpieczeństwa międzynarodowego liczą się państwa, armie, gospodarki i sojusze. A jednak od ponad stu lat istnieje podmiot, który nie dysponuje dywizjami pancernymi, nie kontroluje surowców i nie prowadzi klasycznej polityki siły — a mimo to bywa aktorem o realnym wpływie strategicznym. Tym podmiotem jest Stolica Apostolska, zakorzeniona instytucjonalnie w państwie-miastu Watykan.

Kościół katolicki nie jest państwem w klasycznym sensie. Jest strukturą transnarodową, wspólnotą normatywną i — coraz częściej — graczem metapolitycznym. Działa nie tyle w przestrzeni bieżącej rywalizacji, ile ponad nią, starając się kształtować ramy moralne, w których ta rywalizacja się toczy.

W świecie powracającej realpolitik to rola nieoczywista.

Soft power bez cudzysłowu

Koncepcja soft power zakłada, że wpływ można budować poprzez atrakcyjność norm, wartości i kultury. Stolica Apostolska dysponuje jednym z najstarszych i najbardziej rozbudowanych systemów takiej projekcji wpływu. Sieć nuncjatur, relacje dyplomatyczne z ponad 180 państwami, globalna infrastruktura edukacyjna i charytatywna — to nie są wyłącznie instrumenty religijne. To kanały komunikacji strategicznej.

Papieże XX i XXI wieku wielokrotnie wchodzili w przestrzeń mediacyjną. Pontyfikat Jana Pawła II miał wymiar nie tylko duchowy, lecz także geopolityczny — szczególnie w kontekście erozji systemu komunistycznego w Europie Środkowo-Wschodniej. Z kolei Franciszek konsekwentnie akcentował rolę dialogu, rozbrojenia i wielostronności w świecie narastających napięć.

W obu przypadkach mamy do czynienia z działaniem, które wykracza poza klasyczną dyplomację. To próba wpływu na klimat polityczny, a nie na pojedyncze decyzje.

Metapolityka jako przestrzeń oddziaływania

Metapolityka nie polega na bezpośrednim uczestnictwie w sporze partyjnym czy państwowym. Polega na kształtowaniu języka, w którym ten spór jest prowadzony. Kościół, poprzez encykliki społeczne, stanowiska wobec wojny, migracji czy nierówności, stara się wpływać na aksjologiczne fundamenty debaty publicznej.

Dokumenty takie jak Pacem in terris czy Fratelli tutti nie są traktatami strategicznymi. Są jednak próbą zdefiniowania warunków trwałego pokoju — odwołując się do godności osoby, solidarności i odpowiedzialności międzynarodowej.

Z perspektywy bezpieczeństwa to interesujące napięcie: Kościół operuje kategoriami etycznymi w świecie, który coraz częściej wraca do kategorii siły.

Na celowniku - słowem o bezpieczeństwie

#152 O. Paweł Gużyński - Metapolityczny Kościół i Watykan a pokój i bezpieczeństwo

Gościem podcastu „Na celowniku” jest o. Paweł Gużyński, dominikanin, odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności. Gospodarzem spotkania jest Artur Dubiel z Uniwersytetu WSB Merito…

Listen now

a year ago · Artur J. Dubiel

Watykan jako mediator

Stolica Apostolska wielokrotnie podejmowała się roli mediatora w konfliktach międzynarodowych. Jej atutem jest brak bezpośrednich interesów terytorialnych i militarnych. Jej ograniczeniem — brak narzędzi przymusu.

W praktyce oznacza to, że skuteczność mediacyjna zależy od gotowości stron do przyjęcia moralnego autorytetu jako elementu równania strategicznego. W epoce polaryzacji i cynizmu nie jest to założenie oczywiste.

A jednak nawet symboliczne gesty — wizyty, apele, kanały nieformalnej komunikacji — mogą obniżać temperaturę konfliktu. Czasem wpływ polega nie na wymuszeniu decyzji, lecz na stworzeniu przestrzeni, w której decyzja staje się możliwa.

Między uniwersalizmem a pluralizmem

Kościół katolicki operuje wizją uniwersalną: jedna ludzkość, wspólna godność, wspólna odpowiedzialność. Tymczasem system międzynarodowy coraz wyraźniej dryfuje ku fragmentacji, rywalizacji bloków i cywilizacyjnemu pluralizmowi.

W tym kontekście Stolica Apostolska staje się jednym z niewielu aktorów, którzy konsekwentnie przypominają o prymacie osoby nad państwem i etyki nad interesem. Krytycy uznają to za idealizm oderwany od realiów. Zwolennicy — za konieczny punkt odniesienia w świecie, w którym realpolitik odzyskuje dominującą pozycję.

Pytanie brzmi, czy normatywne oddziaływanie może realnie kształtować zachowania państw, gdy stawką są surowce, bezpieczeństwo energetyczne czy równowaga militarna.

Bezpieczeństwo integralne

Kościół coraz częściej mówi o „bezpieczeństwie integralnym” — obejmującym nie tylko brak wojny, lecz także stabilność społeczną, sprawiedliwość ekonomiczną i ochronę środowiska. To ujęcie szerokie, wykraczające poza klasyczne definicje strategiczne.

Z perspektywy analitycznej można je odczytywać jako próbę redefinicji samego pojęcia bezpieczeństwa. Nie tylko jako zdolności odstraszania, ale jako zdolności do utrzymania ładu społecznego i moralnego.

W świecie, w którym konflikty coraz częściej mają podłoże tożsamościowe i kulturowe, rola aktorów religijnych może rosnąć — zarówno jako czynników stabilizujących, jak i destabilizujących. Stolica Apostolska stara się konsekwentnie sytuować po stronie pierwszej z tych ról.

Moralność w epoce siły

Metapolityczny wymiar Kościoła nie polega na zastępowaniu państw. Polega na przypominaniu im o granicach. W epoce powrotu brutalnej gry interesów jest to funkcja niewygodna — zarówno dla mocarstw, jak i dla średnich państw kalkulujących swoje bezpieczeństwo.

Czy moralny autorytet może zatrzymać wojnę? Historia pokazuje, że nie zawsze. Czy może ograniczyć jej skalę, złagodzić skutki, utrzymać kanały komunikacji? Czasem tak.

W świecie, w którym twarda siła znów stała się językiem polityki, metapolityczny Kościół pozostaje jednym z nielicznych aktorów konsekwentnie mówiących innym językiem.

Nie jest to język dominacji.
Jest to język norm.

A pytanie o przyszłość pokoju i bezpieczeństwa sprowadza się dziś do tego, czy ten język będzie jeszcze słyszany — czy stanie się jedynie moralnym przypisem do historii realpolitik.

Zasubskrybuj teraz

Operacje poniżej progu wojny

Europa przez dekady przyzwyczaiła się do myślenia o terroryzmie jako zjawisku asymetrycznym — aktorzy niepaństwowi, radykalne ideologie, sieci o luźnej strukturze. Tymczasem w XXI wieku coraz częściej mamy do czynienia z czymś bardziej niepokojącym: działaniami, które noszą znamiona terroru, ale są powiązane z aparatem państwowym.

W przypadku Rosji problem nie dotyczy wyłącznie klasycznej wojny w Ukrainie. Obejmuje również operacje prowadzone na terytorium państw europejskich — operacje selektywne, sygnalizacyjne i często trudne do formalnego przypisania.

Nie chodzi wyłącznie o eliminację przeciwnika. Chodzi o demonstrację zasięgu.

Od otrucia do eksplozji

Próby otrucia byłych oficerów wywiadu, tajemnicze zgony, eksplozje w składach amunicji, cyberataki paraliżujące infrastrukturę krytyczną — to katalog zdarzeń, które w ostatnich latach obciążały relacje między Moskwą a państwami Zachodu.

Przypadek otrucia Siergieja Skripala w 2018 roku w brytyjskim Salisbury unaocznił, że operacje tego typu mogą być prowadzone w sposób jawnie demonstracyjny. Substancja z grupy nowiczoków nie była wyborem przypadkowym. To komunikat: „możemy działać wszędzie”.

Podobne sygnały płynęły z ustaleń śledczych dotyczących eksplozji w czeskich Vrběticach czy prób destabilizacji procesów politycznych w państwach bałtyckich i Skandynawii. Każdy incydent z osobna można traktować jako epizod. W ujęciu zbiorczym tworzą one wzorzec.

Terroryzm jako narzędzie państwa

Klasyczna definicja terroryzmu mówi o użyciu przemocy lub jej groźbie w celu wywołania efektu psychologicznego wykraczającego poza bezpośrednie ofiary. Jeśli przyłożyć tę definicję do niektórych operacji przypisywanych rosyjskim służbom, pojawia się niewygodne pytanie: czy mamy do czynienia z terroryzmem państwowym?

Państwo dysponuje armią, wywiadem, dyplomacją. Gdy jednak korzysta z narzędzi, które mają zastraszyć, zademonstrować bezkarność i wywołać efekt mrożący — przekracza próg klasycznej operacji wywiadowczej.

Celem nie jest wyłącznie neutralizacja konkretnej osoby czy obiektu. Celem jest sygnał wysłany do całego środowiska: dysydentów, emigrantów politycznych, decydentów.

To komunikacja poprzez przemoc.

Na celowniku - słowem o bezpieczeństwie

#151 Prof. Daniel Boćkowski - Rosyjski terroryzm państwowy w Europie

Gościem podcastu „Na celowniku” jest dr hab. Daniel Boćkowski, profesor Uniwersytetu w Białymstoku z Wydziału Stosunków Międzynarodowych. Gospodarzem spotkania jest Artur Dubiel z Uniwersytetu WSB Merito…

Listen now

a year ago · Artur J. Dubiel

Strefa szarości

Kluczowym elementem tych działań jest operowanie poniżej progu otwartej wojny. Brak jednoznacznego przypisania, wykorzystanie pośredników, mieszanie operacji kinetycznych z cybernetycznymi i dezinformacyjnymi — wszystko to utrudnia reakcję.

Sojusze takie jak NATO zostały zaprojektowane z myślą o jednoznacznej agresji zbrojnej. Operacje w szarej strefie wymuszają inny rodzaj odpowiedzi: sankcje, wydalenia dyplomatów, kontrwywiadowcze działania defensywne.

Problem polega na tym, że odpowiedź często jest wolniejsza i mniej spektakularna niż sama operacja. A w wojnie psychologicznej percepcja ma znaczenie strategiczne.

Efekt mrożący

Terroryzm państwowy nie musi być masowy. Wystarczy, że jest selektywny i nagłośniony. Jeżeli opozycjonista w Londynie, dziennikarz w Berlinie czy przedsiębiorca w Pradze zaczyna kalkulować osobiste ryzyko — operacja osiąga swój cel.

W ten sposób przemoc staje się narzędziem zarządzania diasporą i sygnalizowania determinacji. Jednocześnie każda udana operacja podkopuje poczucie bezpieczeństwa w państwie przyjmującym.

To podwójny efekt: zastraszenie przeciwnika i test odporności systemu.

Reakcja Europy

Europa długo reagowała fragmentarycznie. Dopiero kumulacja incydentów, a następnie pełnoskalowa agresja na Ukrainę, spowodowały zmianę percepcji. Wydalenia rosyjskich dyplomatów, wzmocnienie kontrwywiadu, sankcje gospodarcze — to elementy szerszej strategii ograniczania pola manewru Moskwy.

Jednak terroryzm państwowy, jeśli uznać to pojęcie za adekwatne, jest narzędziem relatywnie tanim i trudnym do całkowitego wyeliminowania. Nie wymaga mobilizacji armii. Wymaga determinacji i gotowości do ryzyka eskalacji.

Bezpieczeństwo w epoce demonstracyjnej przemocy

Rosyjskie operacje w Europie wpisują się w szerszy model działania: projekcja siły przy zachowaniu formalnej możliwości zaprzeczenia. To strategia oparta na testowaniu granic — prawnych, politycznych i psychologicznych.

Dla Europy oznacza to konieczność redefinicji pojęcia bezpieczeństwa wewnętrznego. Granice nie przebiegają już wyłącznie na mapie. Przebiegają przez sieci energetyczne, serwery, środowiska emigracyjne, media.

Terroryzm państwowy — jeśli przyjąć tę kategorię — jest formą komunikatu: „nie ma bezpiecznej przestrzeni”.

Odpowiedź nie może być wyłącznie reaktywna. Musi obejmować odporność instytucjonalną, koordynację wywiadowczą i jasne sygnały odstraszające.

Bo w świecie operacji poniżej progu wojny najgroźniejsza jest nie sama przemoc. Najgroźniejsze jest przyzwyczajenie się do niej.

Zasubskrybuj teraz

Każdorazowo reklama ma za zadanie pozyskanie klienta dla przedstawionego produktu, a im większa uniwersalności produktu tym grupa pozyskanych osób się powiększa. W tym artykule skupmy się jednak na reklamach firm farmaceutycznych.

W Polsce aktem prawnym regulującym zasady dotyczące reklamy leków, w tym również leków bez recepty jest Ustawa z dnia 6 września 2001 “Prawo farmaceutyczne”. Zgodnie z przepisami reklama musi być rzetelna, nie może wprowadzać w błąd, oraz musi posiadać informacje o przeciwwskazaniach i działaniach niepożądanych. W przypadku leków na receptę, reklama tej kategorii leków jest całkowicie zabroniona, by ustrzec pacjentów przed samodzielnym leczeniem i niewłaściwym zastosowaniem leków.

Kolejną kategorią funkcjonującą w obrocie farmaceutycznym są suplementy diety. Regulacje dotyczące tej kategorii wskazuje Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006r o “Bezpieczeństwie żywności i żywienia”. Ustawa wskazuje między innymi w jaki sposób wprowadza się do obrotu suplementy diety, jakie są sposoby ich oznakowania i reklamowania. Warto również zauważyć, że reklamy suplementów diety nie mogą sugerować, że są substytutem zdrowej diety, jak również nie mogą wprowadzać w błąd co do ich właściwości zdrowotnych.

W kontekście reklamy należy również wskazać akt prawny regulujący przeciwdziałanie nieuczciwej konkurencji, a przepisy zawarte są w Ustawie z dnia 16 kwietnia 1993 r. Ów akt wskazuje jakie praktyki reklamowe mogą być uznane za nieuczciwe, w tym również wprowadzające klienta w błąd.

Dzisiejszy świat, w którym dostęp do informacji jest na wyciągnięcie ręki, reklama odgrywa ważną rolę w kształtowaniu opinii i zachowań konsumenckich. Szczególnie reklamy środków funkcjonujących w obrocie farmaceutycznym czyli leków OTC, suplementów diety, kosmetyków etc. jest nieodłącznym elementem dzisiejszych bloków reklamowych. Duża część tych preparatów może przynieść wiele korzyści, ale nie wolno ignorować również zagrożeń jakie mogą przynieść.

Należy mieć świadomość, że firmy farmaceutyczne inwestują ogromne środki pieniężne w kampanie reklamowe, których zadanie polega na przekonaniu konsumenta do zakupu produktu. Często wykorzystywane są chwytliwe hasła, atrakcyjne grafiki, obietnice szybkiego rozwiązania problemu zdrowotnego np. przedstawiane przez osoby mające wysoki status zaufania publicznego czyli farmaceuty, czy lekarza. Takie podejście prowadzi do fałszywego poczucia bezpieczeństwa, w tym także zdrowotnego.

Dezinformacja i niewłaściwe stosowanie reklamowanych produktów, może przynieść więcej szkody niż pożytku. Często przyczyną powstawania takich zagrożeń jest samodzielne działanie konsumentów, polegające na samo diagnozie i leczeniu zdiagnozowanych dolegliwości, czasem wyimaginowanych przez koncerny farmaceutyczne. Aby lepiej zobrazować opisywane zjawisko można posłużyć się przykładem zastosowania przez pacjenta środka przeciwbólowego, który jednocześnie ignoruje przeciwwskazania i nie stosuje właściwego dawkowania.W przypadku suplementów diety, które nie są ściśle regulowane jak leki, ryzyko jest jeszcze większe. Duża część pacjentów nie jest świadoma, że pewne składniki występujące w suplementach diety mogą wywoływać nie właściwe interakcje z przepisanym przez lekarza lekami, a w konsekwencji może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Obecnie trwają prace w przygotowaniu nowych przepisów regulujących reklamę preparatów funkcjonujących na rynku farmaceutycznym. Zaangażowane w te prace są również firmy farmaceutyczne. Kluczem do stworzenia nowych przepisów powinno być przede wszystkim dobro pacjenta, jego edukacja, zbudowanie świadomości w sferze poprawy zdrowia. Ale nade wszystko reklama nie powinna obniżać prestiżu zawodu lekarza i farmaceuty. To reprezentanci tych zawodów powinni być wytyczną do leczenia pacjentów i poprawy ich zdrowia, uwzględniając na pierwszym miejscu bezpieczeństwo pacjenta. Niestety w ostatnim czasie obniżone zostało zaufanie wspomnianych zawodów, a winę za to w dużej mierze ponoszą reklamy.

Kampania zainicjowana przez Polski Związek Pracodawców OCHRONA ma zdecydowanie szersze cele niż tylko walka o wyższe stawki, branża zdecydowanie wyciąga rękę do społeczeństwa i próbuje pokazać jak ważną - a narazie niedocenianą - rolę pełni.

Artur Dubiel w podcaście "Na celowniku" rozmawia z Tomaszem Wojakiem, Prezesem Polskiego Związku Pracodawców OCHRONA i spółki Seris Konsalnet, m.in. o samej kampanii, 3 dekadach branży ochrony osób i mienia w Polsce, procesach prywatyzacji bezpieczeństwa, roli branży ochrony i świadomości społecznej, zgubnym oszczędzaniu na bezpieczeństwie, regulacji rynku ochrony, lobbowaniu i dobrym prawie, pożądanym profilu pracownika ochrony, jego rozwoju zawodowym i przyciąganiu młodych, armii pasjonatów, nowoczesnych technologiach, cyfryzacji i globalizacji, fluktuacji kadr i transferach pomiędzy branżą ochrony a służbami, konsolidacjach, przejęciach, zmianach własnościowych i i kapitale obcym, regulacji i uwolnieniu rynku ochrony osób i mienia, koncesjach, pozwoleniach i licencjach, wielokącie systemowym w bezpieczeństwie i ochronie, usługach premium oraz wizji przyszłości branży ochrony.

Od około dwóch miesięcy dynamika negocjacji dot. przywrócenia porozumienia nuklearnego z Iranem (JCPoA) znacząco wzrosła. Oczywiście, powód ku temu jest prosty – Iran, wraz z coraz wyraźniej majaczącym na horyzoncie kryzysem w Europie (w wielu aspektach), zaczął podnosić poprzeczkę. 

Zaczęło się od zwiększonej w 2022 r. liczby aresztowań obcokrajowców, których Teheran oskarża o szpiegostwo – mieli oni zbierać informacje i materiały nt. irańskiego programu nuklearnego. MAEA (Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej) zgłosiła swoje zastrzeżenia dot. nieujawnionych lokacji, na co w odpowiedzi Iran wyłączył dwie kamery MAEA w jednym ze swoich obiektów, w których dokonuje wzbogacania uranu – albo w Natanz albo Fordo. Później usłyszeliśmy, że dokonał się przełom, gdyż Iran miał konstruktywnie odpowiedzieć na otrzymanie od strony europejskiej ostatecznej kopii robocze umowy o przywróceniu JCPoA. Od tamtej pory, do zeszłego piątku (2 września 2022 r. - dop.), wszystko miało niby posuwać się do przodu. Przynajmniej, dopóki USA nie odpowiedziały, że kolejna partia kontrargumentów ze strony Iranu konstruktywna jednak nie jest. A w międzyczasie władze Iranu zasygnalizowały możliwą zmianę polityczną poprzez swoich 4 obecnych i byłych wysokich oficjeli i doradców państwowych – teraz zadeklarowali, że Iran jednak ma możliwość zbudowania głowicy jądrowej. Jeden z nich, który był niegdyś rzecznikiem rządu, wręcz stwierdził, że jego kraj byłby z pewnością bezpieczniejszy, gdyby Iran broń jądrową posiadał. Teheran najwyraźniej nie zamierza dopuścić do inspekcji, które mogłyby zagrozić utrzymaniu porozumienia. 

W którym kierunku negocjacje potoczą się, dowiemy się najprawdopodobniej do końca tego miesiąca (wrzesień 2022 r. - dop.). Czy mają na celu rzeczywiste przywrócenie JCPoA, czy mają być jedynie preludium to zawarcia zupełnie innej umowy z Teheranem – nie wiadomo. Wątpliwym jednak jest, aby jakiekolwiek porozumienie mogłoby rzeczywiście powstrzymać Iran przed wejściem w posiadanie broni jądrowej. Powód ku temu jest prosty – irańskie środowisko bezpieczeństwa nie poprawiło się, mimo wycofania absolutnej większości amerykańskich sił dyslokowanych wcześniej do operacji w Iraku i Afganistanie. 

Główni regionalni rywale Iranu – Arabia Saudyjska, Izrael oraz Turcja nie mają problemów z dostępem do nowoczesnych systemów uzbrojenia konwencjonalnego, a wraz z upływem czasu irańska przewaga asymetryczna oparta obecnie głównie o pociski manewrujące i balistyczne oraz bezzałogowce będzie coraz bardziej maleć. Szczególnie, że Rijad ma teraz ogromne fundusze i argumenty (węglowodory nieobarczone sankcjami, obecnie najsilniejszy głos w OPEC) i może sam nabyć odpowiednią technologię do produkcji, czy też po prostu kupić, pociski, które przechylą szalę. Jeśli dorzucimy do tego Abraham Accords, które mogłyby być potencjalnie uzupełnione podpisem władz saudyjskich, to widzimy, że otoczenie Iranu najpewniej nie stanie się dla władz w Teheranie bezpieczniejsze. 

Dlaczego więc, patrząc z przez ten pesymistyczny pryzmat, Iran miałby nie chcieć mieć broni jądrowej? Dlaczego miałby nie odczekać, aż pojawią się jeszcze większe pęknięcia między biegunami politycznymi na świecie, które będą podważać spolegliwość niektórych słabszych państw wobec sankcji USA? Istnienie fatwy Najwyższego Przywódcy (pers. rahbar, obecnie Ali Chamenei), czyli wiążącej opinii prawnej, to mit, którym strona irańska posługiwała się wiele lat. Co gorsza, mit ten jest powtarzany na uczelniach. Nie ma, niestety, żadnego dowodu na jej istnienie, a jak widać po ostatnich sugestiach 4 obecnych i byłych oficjeli, prawdopodobnie nigdy żadnej fatwy nie wydano (nawet jeśli Iran takową w końcu przedstawi, to okazać się może, że jej ujęcie jest „humanitarne” i ma charakter „obronny”, co w zasadzie nic nie zmieni).

Tak, żyjemy w niepewnych, dziwnych i niebezpiecznych czasach. Nie można wykluczyć scenariuszy mało prawdopodobnych, w tym porozumienia się z Iranem. Pewne jest jednak jedno – z perspektywy Iranu, sytuacja bezpieczeństwa pogarsza się z roku na rok i jeśli broń jądrowa zapewni ciągłość obecnego systemu politycznego, to okaże, że wszedł w jej posiadanie. Wydaje mi się, że tu nie ma dobrych wyborów i jedynie odwlekamy nieuchronne.

Choć „Pierścień Nibelunga”, którym inspirował się Tolkien, symbolizował władzę, to sytuacja, w której znalazł się Iran rzeczywiście może przypominać tę, w której Frodo znalazł się kilkukrotnie: w obliczu zagrożenia założył pierścień. Patrząc z kolei na irańskie nalegania dot. utrzymania możliwości szybkiego ponownego uruchomienia programu jądrowego w wypadku kolejnego załamania się porozumienia, widzimy Bilbo Bagginsa, który nie chce oddać pierścienia. Problem w tym, że Gandalf i Bilbo byli przyjaciółmi, a przyjaźni między państwami nie ma. Szczególnie nie między Iranem i USA. Iran nie cofnie się więc mimo gróźb. Prędzej założy pierścień. 

Na wszelki wypadek lepiej więc planować scenariusze na wariant uzbrojonego w broń atomową Iranu: bez JCPoA, czy z JCPoA, czy innym porozumieniem… lub liczyć na to, że te dziwne i niebezpieczne czasy wygenerują niespodziewane sytuacje i decyzje. Te ostatnie są jednak najtrudniejsze do przewidzenia, a tym bardziej do wytłumaczenia. Moim zdaniem lepiej skupić się na łatwiejszych zadaniach, bo wypracowanie wielonarodowego porozumienia, w którym znaczna część regionu zrzekłaby się posiadania broni jądrowej wydaje się na razie zbyt karkołomnym zadaniem. 

Po pierwsze, Al Kaida stała się swoistą marką, która kojarzyć się może potencjalnym ochotnikom i poplecznikom z bardziej elitarną organizacją od tzw. państwa islamskiego.

Po drugie, trochę mało rozsądnie byłoby zakładać, że liczba ataków w w Europie w wykonaniu samotnych wilków teraz spadnie, lub duży atak w ogóle nie będzie miał miejsca. W końcu kryzys w Europie wywołany przez wojnę to, z punktu widzenia terrorystów, idealny czas, bo ataki pomogłyby destabilizować sceny polityczne i odwrócić wzrok decydentów od odleglejszego (sic) zagrożenia.

W podcaście "Na celowniku" dostępna jest półgodzinna rozmowa z Łukaszem Przybyszewskim, będącą szerszym komentarzem do zawartej treści. 

Po trzecie, Al Kaida cierpiała w ostatnim czasie z powodu kryzysu przywództwa i raczej wątpliwym jest, aby np. Saif al Adl, który rzekomo wciąż jest w Iranie, rzeczywiście miał problem z przejęciem dowodzenia. Niekoniecznie musiałby też opuszczać Iran, żeby kontynuować "misję".

Pisząc o utrzymującym się zagrożeniu terrorystycznym w Europie, mam oczywiście na myśli także Polskę. Choć na pewno są jakieś powody dla którego w naszym kraju nie publikuje się stopnia zagrożenia atakiem terrorystycznym, to być może warto zastanowić się, czy naprawdę chcemy wprowadzać takie rozwiązania komunikacji ze społeczeństwem dopiero po tragicznym fakcie? 

Jestem przekonany, że w końcu do takiego dojdzie, a służby nie zareagują wystarczająco wcześnie. Tak, odnotowaliśmy spadek ataków (udanych, nieudanych, zapobieżonych), aresztowań o jakieś 40 proc. w stosunku do roku 2019. Ale zobaczmy co sie dzieje w świecie przestępczym, nie tylko w Europie. Widać, że spadek liczby ataków w czasie pandemii oznacza tylko to, że po pandemii doszli i niedoszli terroryści zareagują tak, jak przestępcy: staną się mniej obliczalni i bezczelnie zuchwali. A skoro świat przestępczy i terrorystów jest ściśle powiązany, z czym większość znawców i naukowców się zgadza, to wniosek jest oczywisty. Dobitnie pokazuje to sytuacja w innych krajach, gdzie np. przestępcy stają się bardziej bezczelni w swojej odwadze. To kwestia czasu, bo przecież do aktów terroryzmu zdolni są nie tylko muzułmanie, ale każdy, kto na poziomie radykalnym przeszedł na stronę ekstremizmu.

A na domiar złego, jeśli kryzys w Europie utrzyma się, to jeszcze może dojdzie zwiększone zagrożenie ze strony ludzi, którzy nie mogą sprostać finansowo i w wyniku tego zatracają zdrowy ogląd rzeczywistości, szczególnie samotnych lub inceli (osób w wymuszonym celibacie, ang. involuntary celibacy). Tak, to nie żart, incele są grupą realnie mogącą generować takie zagrożenie, a jak ktoś nie wierzy, to niech przeczyta najnowszy raport Europolu.

Ostatnimi czasy w mediach sporo miejsca zajmują tematy związane z Bełchatowem i polskim systemem energetycznym, mającym dla państwa strategiczne znaczenie. Awarie, nawet szybko usunięte budzą jednak niepokój o bezpieczeństwo energetyczne państwa, zwłaszcza jeśli dorzucimy do rozważań rosyjską, ofensywną, wręcz agresywną aktywność służb specjalnych, ze szczególnym uwzględnieniem wywiadu wojskowego. 

Awarie i pożary w samej elektrowni i systemach poza nią, wyłączenia bloków, spadek mocy, wykorzystywanie mocy zza granicy, wpływ awarii na system energetyczny nie tylko Europy ale nawet i Afryki, pokazują, że katalog zagrożeń i słabych stron systemów, podsystemów i nadsystemów, jest wyjątkowego charakteru i może wynikać z różnych czynników związanych, tak z siłami natury, jak i celową i niecelową działalnością człowieka. 

Niepokojące jest jednak jak szybko zespoły mające wyjaśnić powody awarii doszły do swoich wniosków a minister uspokajając stwierdził, iż problem wyniknął z „prostego błędu ludzkiego” i „zwarcia”. 

I już w tym momencie budzą się pierwsze wątpliwości. Szybkie wyjaśnienie sprawy może wynikać z zaangażowania do zespołu wyłącznie pracowników technicznych oraz kadry kierowniczej czy nadzorczej. Ignorancją i naiwnością może być brak założenia, że sytuacja powodująca tak ogromne konsekwencje, nie tylko dla spółki o strategicznym znaczeniu, nie mogła wynikać z działań sabotażowych. Tylko włączenie do zespołu poza technicznymi fachowcami, także biegłych, śledczych, kryminalistyków czy ludzi służb specjalnych, może zagwarantować trafną analizę zaistniałej sytuacji. 

Komunikat o prostym błędzie czy zwarciu też nie uspokaja, gdyż pokazuje, iż cały system jest jednak mocno wrażliwy na detale czy drobiazgi, które mu zagrażają.

Scenariusze i wnioski mogą być następujące: 

 - szybka diagnoza techniczna - „prosty błąd ludzki”, „zwarcie” - wniosek: ignorancja, naiwność i brak wyobraźni pod każdym względem; 

 - szersza diagnoza - brak umiejętności ustaleń - wniosek: zamiatanie sprawy pod dywan przez przedsiębiorstwo i/lub służby;

 - szersza diagnoza - ustalenia mogące wskazywać na sabotaż - wniosek: podjęcie (lub nie) gry, wszczęcie niejawnej sprawy i uspokajający komunikat medialny. 

Niejako przy okazji nasuwa się casus chorążego Zielonki, gdzie można zauważyć pewne zbieżności przy zastosowaniu metod dedukcji. W tym przypadku również względnie szybko „wyjaśniono” sprawę, po odnalezieniu korpusu ciała (czyjego? bezdomnego?), przy zdecydowanie budzących wątpliwości okolicznościach.  I tutaj, komunikat miał medialnie szybko sprawę zakończyć. 

Kolejny casus to pożar, o którym już mało kto pamięta czyli pożar Mostu Łazienkowskiego. Mostu ważnego dla całego systemu komunikacyjnego stolicy. Dziwnym trafem pod mostem poprowadzona była wojskowa infrastruktura telekomunikacyjna, nie posiadająca swej oficjalnej dokumentacji… I tutaj sprawa została szybko wyjaśniona, bezdomni zaprószyli ogień. 

Tak na marginesie, niedługo później pożar autobusu w Warszawie spowodował paraliż całej stolicy. 

Swoistym spinaczem będą jednak bieżące wydarzenia. Czeskie władze ogłosiły, iż za wybuchem w magazynie broni (i amunicji) stoją rosyjskie służby. Co więcej, zidentyfikowano „potencjalnych” sprawców, dziwnym trafem o wyglądzie zbieżnym do dwóch turystów sakralnych podróżujących po Wielkiej Brytanii. I w pewien sposób ruszyła lawina zdarzeń i ich konsekwencji. Wspomniani wysocy oficerowie GRU zaangażowani byli w otrucie Siergieja Skripala i jego córki nowiczokiem (tym samym co i Navalnego) na terenie Zjednoczonego Królestwa. Po czeskim oświadczeniu, swoje parę groszy dorzucili Bułgarzy, którzy zgłosili swoje watpliwości co do okoliczności wybuchów w ich magazynach broni. Interesujące, że wszystkie te wybuchowe wydarzenia znajdują się blisko siebie na osi czasu, co więcej, także względem wydarzeń na Ukrainie. Oczywiście w magazynach tych znajdowała się „własność” bułgarskiego handlarza bronią, który zaopatrywał stronę ukraińską. 

Późniejsze, wzajemne wydalanie dyplomatów było konsekwencją powyższych wydarzeń. Znamienne jak różnie zareagowali natowscy i unijni sojusznicy, część tradycyjnie urzędniczo. W konsekwencji strona rosyjska stworzyła listę państw zastawionych wrogo do federacji Rosyjskiej, lista dość oczywista w swej treści. 

Swoiste rajdy rosyjskiego wywiadu wojskowego po Europie zadają kłam o umniejszaniu roli tradycyjnego do tej pory wywiadu, ze względu na technologię i sztuczną inteligencję, utrudniającą swobodne przemieszczanie się oficerów i agentów pod różnymi tożsamościami. Zastanawiać się można kto „wypuścił” w świat taką teorię, ukierunkowując w pewien sposób myślenie i działanie różnych wywiadów. 

Jednym z wniosków rządów narodowych i wspierających ich proces decyzyjny różnych agencji wywiadowczych, powinna być gruntowna analiza, mniej lub bardziej dziwnych wydarzeń na swoim terenie za ostatnie 7 a nawet 8 lat. 

Za mało argumentów za tym powyżej? Wystarczy poszerzyć katalog o doping rosyjskich sportowców, ofensywne, rosyjskie działania wywiadu m.in. przeciwko WADA, podmiany próbek, penetracja systemów i upublicznianie pozyskanych danych, kradzież brytyjskich danych i badań dot. szczepionek, ingerencję w amerykańskie wybory, działania na Białorusi, w mających natowsko-unijne aspiracje Gruzji i Ukrainie, a dalej całym basenie Morza Czarnego i jego sąsiedztwie oraz… pożary i awarie polskiej infrastruktury energetycznej, w drugiej dekadzie XXI w., o których w mediach było mało bądź wcale, bo nikt nie połączył kropek.

Wszystkie rosyjskie działania, w tym rosyjskiego wywiadu, noszą ewidentne, definicyjne znamiona przemocy zbrojnej, zwłaszcza pod kątem właśnie wykonawców. Co więcej, działania te wskazują, że przyszłość kreować będą jednostki typu specnaz, będące swoistą hybrydą sił i służb specjalnych. 

Ostatnie doniesienia mówią o wyroku TSUE dotyczące natychmiastowego zamknięcia odkrywkowej kopalni węgla brunatnego w Turawie, co w konsekwencji paraliżuje sąsiadującą elektrownię. Wynika to z czeskich pretensji o degradację nadgranicznego środowiska. Polska racja stanu i interes narodowy zostaje tutaj zakłócony, nie bez znaczenia jest jednak, że nie stało się to niespodziewanie, należało się spodziewać ewentualnych problemów w tym aspekcie. Pojawiły się głosy, że Polska jest w konflikcie interesów z Czechami i Niemcami, że zagraża to interesom czeskich kopalń a zyskać może niemiecki rynek gazowy. 

Prawda jest jednak taka, że takiego wyroku można było się spodziewać a postawa naszych sąsiadów może wynikać także z zewnętrznych inspiracji. Niemcom mają się nie podobać nasze kopalnie i nasze pomysły dotyczące korzystania z energii atomowej i budowy elektrowni. 

Oczywistym jest, że takie inspiracje mogą pochodzić ze wschodu a wynikać ze wspólnych niemiecko-rosyjskich interesów gazowych. Wspierane niemieckie środowiska proekologiczne mogą być tutaj wykorzystane a całość działań ma prowadzić do kryzysu z naszymi sąsiadami i osłabieniu międzynarodowej pozycji Polski a także wnioskowania, że Czechy i Niemcy są w opozycji do nas a Rosjanie nie mieli z tym nic wspólnego. 

Nie bez znaczenia jest wspólnotowa polityka dot. ekologii i energii oraz nieuchronnie zbliżająca się rewolucja w postaci transformacji energetycznej w Polsce, wychodzącej od odchodzenia od węgla.

Swój udział w całokształcie ma także zmiana retoryki amerykańskiej względem swojego marschallowskiego dziecka czyli Niemiec, w tym wobec finalizacji gazociągu NordStream2. Powyższe bezsprzecznie spycha Polskę na niższą pozycję w relacjach, w tym jako sojusznika amerykańskiego. By właściwie interpretować relacje należy mieć świadomość, że Polska ma Stany Zjednoczone za swojego głównego sojusznika ale USA za takiego w naszej części świata mają najpierw Wielką Brytanię a dalej właśnie Niemcy. Niespójność perspektyw przez, które postrzega się relacje i zależności już na wstępie powoduje błędy w analizach i dalej założeniach i realizacji różnego typu strategii. Nie pomaga także pewnego typu autopolaryzacja Polski na arenie międzynarodowej. 

Wniosek wydaje się bardzo prosty. Rosja doskonale wiedziała o nadchodzącym wyroku i w jakim kształcie czy treści zostanie wydany, wykorzystała dokładnie te okoliczności i celowo zbiegła sprawczo różne wydarzenia, realizując zakłócenia w polskim systemie energetycznym a poprzez sprowadzenie relacji w trójkącie Polska - Niemcy - Czechy do pewnego rodzaju konfliktu, dała polskim ośrodkom analitycznym i decyzyjnym do myślenia, co się może stać kiedy Polska będzie „nieposłuszna”. 

Analizując wspomniane wcześniej ostatnie 7-8 lat, należy wziąć także pod uwagę operacje wymierzone w polskich żołnierzy i ich telefony a także ataki na systemy teleinformatyczne Akademii Sztuki Wojennej, także o charakterze cybernetycznym.

I tu pojawia się kolejny problem z błędnym, ogólnym pojmowaniem pojęcia cybernetyki, spłaszczając je jedynie do zagadnień związanych z operacjami w sieciach komputerowych. Należy się skupić w rozważaniach i w redefiniowaniu a raczej powrocie do korzeni cybernetyki, z zasady społecznej jako nauce o procesach sterowania. Pomóc mogą tutaj pozycje Mazura, Kosseckiego, Brzeskiego czy Aleksandrowicza, a także powieści ale jednak z kluczem Messinga, Severskiego czy Wrońskiego. Przy tych ostatnich wymagana jest jednak umiejętność wielowątkowego kojarzenia i czytania między wierszami. 

Tak na marginesie, bardzo często błędnie pojmowane są także pojęcia sztucznej inteligencji, nauczania maszynowego a nawet i start-upów. To m.in. u Brzeskiego możemy przeczytać o przekierowywaniu sił i mocy nie niewłaściwe tory a jednym z elementów może być także niejednoznaczność w nomenklaturze.

Największy obecnie polski przeciwnik cybernetykę tak naprawdę stosuje praktycznie już od rewolucji a w Polsce dalej trwają nieśmiałe dyskusje nad tym pojęciem, co z zasady zadaniuje i marnuje zasoby i ich pracę, które można by poświęcić na celowe i właściwe zadania.

Wszystkie konflikty i wojny są tak naprawdę wojnami energetycznymi, najeżdżanie terenu i jego podbijanie rodzi dla agresora wiele problemów związanych przede wszystkim z kosztami, m.in. utrzymania ów terenu i administracji, itd. Dzisiaj lepiej podporządkować i czerpać korzyści, zwłaszcza w rejonach dalszej a nie bliższej zagranicy (nomenklatura rosyjska). Tym samym, przy okazji warto się zastanowić nad faktycznym znaczeniem Przesmyku Suwalskiego, czy czasem jego „strategiczności” nie przemycono nam ze wschodu. 

Wielu obserwatorów i analityków interpretuje nasze położenie jako przekleństwo a prawda może okazać się taka, że nie od lat, nie od dekad a od wieków nie potrafimy wykorzystać ogromnie korzystnego położenia na mapie, nie tylko Europy…

Pora w relacjach polsko - rosyjskich na odkłamanie ról, zaprzestanie dyplomatycznego traktowania Kremla jako partnera, rozbudowę polskiego wywiadu wojskowego i cywilnego a przy okazji i także służb kontrwywiadowczych. Może też pora na analizę czy polski system służb specjalnych jest aby kompletny i posiada wszystkie poziomy, może czas i miejsce na rozbudowę pozycji ministra-koordynatora służb specjalnych a raczej o stworzenie dedykowanego ministerstwa obsługującego swego gospodarza, bądź umocowania go w innej ale pełnej systemowo strukturze.

Należy przy tym jednak dobrze sobie uzmysłowić czym są służby specjalne i jaka jest ich rola, punktem wyjścia nie powinny być jednak ich połączone ustawy a strategiczne dokumenty doktrynalne, wynikające przecież z naszej ustawy zasadniczej… Katalog interesów narodowych winien być tutaj kluczem do dalszych rozważań. 

Nie powinno też dziwić dzisiejsze uziemienie samolotu, na pokładzie którego podróżował białoruski opozycjonista (vide Navalny)… 

Więcej o problemach polskich służb specjalnych oraz działaniu wywiadów wojskowych: 

 - Artur J. Dubiel - Polskie służby specjalne - potrzeba zmian systemowych

 - Artur J. Dubiel - Szczepionkowe operacje informacyjno - psychologiczne

Zestawienie kilku ogólnodostępnych faktów, pozwalawzbudzić dość spore wątpliwości co do stanu faktycznego dotyczącego szczepionek i intencji powiązanych z nimi podmiotów. Wątpliwości, które jakkolwiek brzmiałyby abstrakcyjnie to tworzą niestety sensowny całokształt… 

Po miesiącach wyścigu z czasem i koronawirusem udało się opracować dwie pierwsze szczepionki. Od razu należy zaznaczyć, że były to typowo komercyjne produkty typowo komercyjnych producentów czyli czołowych koncernów farmaceutycznych. 

Zaczęły się negocjacje z Unią Europejską, pierwotnie cena kształtowała się na poziomie 50 euro, szybko i niewytłumaczalnie – kwestie typowych negocjacji biznesowych tutaj nie pasują – cena spadła do 16 euro. 

Nie bez znaczenia jest pojawienie się produktu, kolejnejszczepionki, tym razem szwedzko-brytyjskiej, powstałej pod egidą brytyjskiego rządu. Nie było by tu nic sensacyjnego, gdyby nie cena, 20 razy niższa od pierwotnej propozycji dwóch wcześniejszych producentów i nadal znacząco niższa od ceny ostatecznej. Producent postawił nie na komercyjny charakter szczepionki a na konieczność jak najszybszego zaszczepienia jak największej ilości ludzi.

W tzw. międzyczasie pojawiają się informacje medialne o atakach informatycznych (czy aby tylko?), służących penetracji systemów i zasobów celem pozyskania danych, w tym wyników badań nad szczepionkami. Ofiarą jest oczywiście szwedzko-brytyjskie konsorcjum a atakującymi mają być grupy powiązane z rządem zza wschodniej granicy UE.

Dziwnym zbiegiem okoliczności jedna z kolejnych pojawiających się szczepionek, właśnie zza tej granicy, określana jest jako udoskonalona (?) / zmodyfikowana wersja szczepionki brytyjskiej. 

Jednocześnie trwają dość złożone i rozbudowane operacje informacyjno-psychologiczne, bezsprzecznie zidentyfikowane głównie jako chińskie, irańskie oraz właśnie rosyjskie. Ich celem jest oczywiście podważenie zaufania do działań UE, rządów narodowych oraz samych szczepień. Szczególne miejsce w tym operacjach zajmuje jednak brytyjska szczepionka, która niejako przy okazji ewidentnie naruszyła niektóre (komercyjne) interesy, co ewidentnie wykorzystane jest głównie przez służby wywiadu wojskowego trzech wspomnianych powyżej graczy w realizacji swych operacji. Przecież jednostkowe, nawet nie procentowe a promilowe (ciężkie) skutki uboczne, nie mogą podważać skuteczności i bezpieczeństwa szczepionki podanej pacjentom w milionach sztuk.

Koncerny farmaceutyczne inspirują głosy i naciski by Unia Europejska płaciła za szczepionki więcej, by z tych środków finansować badania i kłaść je na zwiększenie mocy przerobowych. To nie przypadek a sabotaż i szantaż w celowym opóźnianiu ustalonych wcześniej dostaw, przenoszeniu linii i niewywiązywaniu się z zobowiązań i terminów, zwłaszcza kiedy koncerny negocjują w tym samym czasie dostawy poza UE. Wystarczy też przypomnieć sytuację z ptasią grypą i sprzedażą Europie milionów de facto nie potrzebnych szczepionek.

Nie bez znaczenia w całej sytuacji jest postawa i kondycja Chin. Od czasu pandemii to jedyna gospodarka na plusie. Chińskie władze już bez jakichkolwiek zasłon dymnych prowadzą koronadyplomację, oferując światu swoje szczepionki na sprzedaż, następnie wybranym państwom nawet za darmo, jednocześnie dorzucając granty i obietnice różnych inwestycji.

Zwolennikom chińskich szczepionek przypomnieć jednak należy, że nie posiadają one wyników III fazy testów czyli masowych badań i eksperymentów, wszystko oparte jest jedynie na medialnych „przeciekach”. 

Niestety jednocześnie polski minister spraw zagranicznych w rozmowach z chińskimi partnerami „z satysfakcją odnotowuje” uczynienie chińskich szczepionek „światowym dobrem publicznym”, wpisując się w chiński scenariusz realizowania geopolitycznej gry i jawnej koronadypolmacji. Jednocześnie „w pełni szanuje” suwerenność i integralność ChRL – chińskie roszczenia terytorialne, sytuacja z Tybetem oraz szczepionkami chyba zostały pominięte…

Część weterynarzy, którzy na co dzień w swojej pracy mają i mieli kontakt z tysiącami różnych koronawirusów, zdecydowanie podważa możliwość naturalnego powstania SARS-CoV 2.

Na koniec kilka wniosków i wątpliwości. Dlaczego nikt do tej pory nie zestawił powyższych faktów, zwłaszcza w sytuacji powstania tak wielu rzekomych wątpliwości co do brytyjskiej (brytyjsko-szwedzkiej) szczepionki? Jak bardzo wpływowe są piony specjalne w strukturach koncernów farmaceutycznych? Przecież mówimy o czymś więcej niż zwykłym wywiadzie gospodarczym. Czy na wzór brytyjskich działań, nie powinna powstać europejska agencja ds. incydentów i zagrożeń medycznych, zajmująca się także analizami zagrożeń, w tym brudnych bomb, bioterroryzmu, badaniami i produkcją szczepionek? Sam koronawirus to prosty eksperyment rozprzestrzeniania (mikro)zagrożeń i ćwiczenie działań wywiadów wojskowych. 

Jako Polska nie możemy stać okrakiem, próbując trzymać i ciągnąć za ręce obu czołowych geopolitycznych graczy, toczących ze sobą „cichą” wojnę.

Oryginalny tekst: Artur J. Dubiel - Szczepionkowe operacje informacyjno-psychologiczne

Po co te pytania i dane? Analiza poniższych zagadnień powinna być przyczynkiem do przygotowania adekwatnej reakcji na przyszłość na podobne przypadki i zdarzenia, co zdecydowanie jest nieuniknione. 

Liczby - zakażenia COVID-19

Niestety codziennie aktualizowana jest mapa zawierająca dane liczbowe dotyczące osób zakażonych COVID-19 oraz ofiar śmiertelnych w ujęciu do miejsca (województwa) zamieszkania. Mapa pozwala na postawienie wielu ciekawych hipotez, inspiruje wręcz do stawiania pytań i możliwych do wyciągnięcia wniosków. 

Po pierwsze, skala zakażeń a raczej znaczące różnice pomiędzy konkretnymi województwami. Czy ów skala wskazuje i pokrywa się z zamożnością mieszkańców a dalej ich mobilnością i odbywanymi podróżami, tak w celach służbowych, prywatnych i rekreacyjnych? Poza podróżami pod uwagę wziąć trzeba także kontakty (i ich charakter) tych osób z obcokrajowcami lub innymi osobami, które takie kontakty miały, ze szczególnym uwzględnieniem najbliższej rodziny i sąsiedztwa. Oczywiście województwo województwu swoistą specyfiką nie równe, co także trzeba wziąć pod uwagę. 

Co nam dadzą takie informacje? Pozwolą wytypować i przeanalizować najbardziej „skuteczne” a tym samym niebezpieczne kanały rozprzestrzeniania się wirusa (i nie tylko tego). Wyciągnięte wnioski będą podstawą do skutecznego i adekwatnego działania w przyszłości a związanego m.in. z zamykaniem granic czy przymusowymi kwarantannami. Następne pytanie z tego wniosku, czy domowa kwarantanna ma sens? Może warto wykorzystać zamknięte i niefunkcjonujące w takim czasie ośrodki, np. sanatoria czy centra konferencyjne i prowadzić kwarantannę w nadzorowanej formie zamkniętej?

Na koniec jeszcze pytanie, dlaczego na mapie nie pokazuje się danych dotyczących osób, które wyzdrowiały lub zostały wyleczone? Dlaczego nie ma informacji czy osiągnięto pewną powtarzalność, czy dana metoda u danej kategorii pacjentów przynosi efekty? Czy ktoś (instytucja państwowa) powyższe informacje zbiera, analizuje i wyciąga wnioski na przyszłość?

#LotDoDomu

Idea oczywiście wspaniała ale czy dopracowana? W mniej niż miesiąc ściągamy do Ojczyzny około 50 tysięcy osób, pomagamy także obcokrajowcom. Samo działanie budzi jednak wątpliwości, wątpliwości poparte pewną wiedzą, pierwszoźródłową… Czy samoloty i załogi przechodzą kwarantannę lub są czasowo wyłączone z działania? Czy pokłady są dezynfekowane? Czy podróżni przechodzą sprawdzenie przed i po podróży? Czy członkiem załogi jest lekarz? Jakie jest obłożenie pojedynczego lotu? 

Wylądowanie samolotu to jeszcze nie koniec podróży a tylko jej etapu. Około 50 tysięcy osób, zobowiązanych do domowej kwarantanny w różny sposób rozjeżdża się po kraju, do swoich domów i rodzin. Parafrazując pewną reklamę, 50 tysięcy… 

Zwierzęta domowe

Część lekarzy (i weterynarzy) donosi, że osoby stale obcujące ze zwierzętami domowymi (wskazano psy i koty) mogą mieć podwyższoną odporność. Wynika to z tego, że nasi bracia mniejsi mają stały kontakt z różnymi koronawirusami, przez co przy okazji uodporniają swych opiekunów. 

Czy ktoś to weryfikuje? Czy prowadzone są badania? Czy zakażonych w Polsce ktoś pyta czy posiadają w domu psa czy kota? Ktoś prowadzi statystykę? Dziwne? Niekoniecznie…

Choroby współistniejące

Codziennie słyszymy o ofiarach, które nie są ujęte w nieszczęsnych statystykach a jako przyczynę ich śmierci wskazuje się „choroby współistniejące”. Czy przeżyłyby, gdyby nie były zarażone COVID-19? Czy choroba/y współistniejąca/e rozwinęłaby się bez koronawirusa? Może warto dla pełnego obrazu poszerzyć tabelkę statystyk o dodatkową rubrykę i te ofiary także w nich ujmować?

Zaostrzenie ograniczeń i praw

Nie wszyscy poważnie traktują obostrzenia, ograniczenia, zakazy i nakazy. Osobisty stosunek do ich podstaw prawnych ma tu drugorzędne znaczenie albo i żadne. Można zaakceptować pewną odpowiedzialność zbiorową za czyjeś nieświadome działanie i zachowanie ale nie ma miejsca na konsekwencje czyjegoś lenistwa, ignorancji i narażania zdrowia i życia innych. Zaostrzanie ograniczeń i praw nie może być formą odpowiedzialności zbiorowej za brak odpowiedzialności jednostek. 

Stany nadzwyczajne 

Często w mediach słychać nawołania do wprowadzenia stanu nadzwyczajnego. Najczęściej mowa o stanie wyjątkowym, czasem stanie klęski żywiołowej. Oczywiście zagadnienie zostało już wykorzystane do prowadzenia walki politycznej, najczęściej w kwestii zbliżających się wyborów prezydenckich. 

Analizując zapisy prawne dot. obu stanów oraz samą treść ustaw, istnieje możliwość wprowadzenia każdego z nich. Wybór nie jest jednak już tak oczywisty.

Stany nadzwyczajne pomagają realizować działania przywracające konstytucyjny ustrój państwa, bezpieczeństwo obywateli lub porządek publiczny, kiedy ów przywrócenie stanu pierwotnego nie jest możliwe przy użyciu zwykłych środków konstytucyjnych. 

Wprowadzenie stanu może się wiązać z ograniczeniem wolności i praw człowieka i obywatela, zawieszeniem praw organizowania i przeprowadzania wszelkiego rodzaju zgromadzeń, imprez masowych, kulturalnych, artystycznych i rozrywkowych, niebędących imprezami masowymi, nakazaniem okresowego zaniechania prowadzenia działalności gospodarczej, ograniczeniu działalności edukacyjnej. Działania policji mogą być wsparte przez oddziały i pododdziały Sił Zbrojnych RP. 

Podziękowania dla prof. Sławomira Zalewskiego za merytoryczne uwagi do powyższego opracowania.

Poniżej lista, będąca efektem szybkich i ogólnych przemyśleń, kolejność przypadkowa. 

1. System Bezpieczeństwa Narodowego

Strategia z definicji jest długofalowa, na lata, ogólna, określająca cele i kierunki działania. I mimo ewidentnej potrzeby aktualizacji Strategii Bezpieczeństwa Narodowego bądź wręcz stworzenia jej na nowo, należy pamiętać o jej definicyjnych cechach i się ich trzymać. 

Nie może być ona efektem 3 miesięcznych prac a bardzo dogłębnych i szerokich konsultacji i analiz. Strategia to jedno, nowa Biała Księga to drugie ale trzecie to Czarne Księgi, jawne ogólniki i niejawne rozwinięcia. 

Może warto się pochylić także nad koncepcją narodowego ośrodka strategii czy myśli strategicznej. Wykorzystać można zasoby Biura Bezpieczeństwa Narodowego w obecnej formie, nowej formie lub całkiem nowy nieprezydencki ośrodek. Jego struktura obejmowałaby zespoły stałe oraz celowe. 

Obecnie zbyt rozproszony System Bezpieczeństwa Narodowego wymaga uznania bądź chociaż zapoznania się z efektem prac i koncepcji opracowanych w świecie nauki, także na resortowych uczelniach. Poza analizą potencjalnych modeli, niezależnie jaki system miałby przyjąć, uregulowania prawnego wymaga sam system oraz uproszczenie relacji pomiędzy podmiotami w systemie, tak by każda z nich nie wymagała niepotrzebnej papierologii od samej góry do dołu w strukturze konkretnego podmiotu czy resortu we współpracy z innymi. 

2. Obrona cywilna

Obrona cywilna to wieloletnie i niewyobrażalne zaniedbania. Nie ma chyba nic pozytywnego w tej materii, co można by napisać… Pomijając wszystkie stracone lata, praktycznie od 1989 roku, należy mocno się zastanowić nad sensem obecnej formy, opcją likwidacji, reformy lub stworzenia nowego systemu. Tymczasowo można wyłączyć, przekazać lub delegować zadania, zastanawiając się nad rolą np. Państwowej Straży Pożarnej, Wojska Polskiego, Wojsk Obrony Terytorialnej czy ogólnie Sił Zbrojnych RP.

Przy okazji warto się zastanowić nad zmianami w całym systemie zarządzania kryzysowego, samej ustawy oraz nowych ustaw o powinnościach, które w takich sytuacjach jak obecnie, byłyby podstawą funkcjonowania tak państwa, jak i społeczeństwa. 

Podobnie jak w Systemie Bezpieczeństwa Narodowego, tak w systemie Obrony Cywilnej winny funkcjonować różne poziomy oraz systemy i podsystemy. Analogicznie jak w przypadku poprzedniego podpunktu oraz jak w systemie dowodzenia Sił Zbrojnych RP można przyjąć przejściowo lub docelowo podobną strukturę, gdzie „zespoły” najcześciej z różnych resortów funkcjonowałyby na codzień osobno, wykonując podstawowe, ustawowe zadania a w ramach delegowania wchodziłyby w system szkolenia i realizacji konkretnych i celowych działań. Wszystko zbieżne z obecną czy nową formą zarządzania kryzysowego i jego faz. To wszystko pozwoli na odpowiednie przygotowanie sił i środków do realizacji zadań opisanych przecież w Konstytucji… 

Koncepcji i uregulowania wymaga także skuteczne stosowanie kwarantanny i izolacji osób i terenów. 

3. Otwarcie na konsultacje i badania 

Dzisiejsza i przyszła rzeczywistość wymaga otwarcia na konsultacje i współpracę na różnych poziomach - ośrodki decyzyjne, służby, świat nauki, eksperci zewnętrzni. 

Wykorzystując potencjał jaki dają resortowe uczelnie można stworzyć podwaliny i szkielet całego szerszego i synergicznego rozwiązania. Do dyspozycji są wspominane uczelnie, inne ośrodki i instytuty naukowe i badawcze, także sektora prywatnego.  

Na początek może powstać platforma współpracy uruchamiająca cykl konferencji, seminariów i szkoleń - prawdziwych i fachowych, nie dla sztuki… Siły i środki takiej platformy mogą pozwolić uruchomić sieć ośrodków badawczych i rozwojowych, pozwalających zabezpieczyć nas przed różnymi zagrożeniami i pracującymi na rzecz różnych instytucji państwowych. 

4. Edukacja i szkolnictwo wyższe

Sytuacja związana z koronawirusem wymusiła realizację zaniedbanego i zamrożonego skoku cywilizacyjnego i technologicznego w edukacji i szkolnictwie wyższym. Niemniej, realizacja tego wszystkiego i obowiązki, nie mogą spaść wyłącznie na barki uczniów, studentów, szkół i uczelni. Tu także potrzeba rozwiązań systemowych wspierających ów skok. Należy wypracować rozwiązania dające swobodny dostęp do sprzętu i przede wszystkim do Internetu, będącego przecież jednym z praw człowieka. 

Musimy zadbać o to, by jak najwięcej obywateli było na samej górze Piramidy Maslowa… 

Zobacz także: Nieuchronne zmiany w edukacji i szkolnictwie wyższym 

5. Cyberprzestrzeń

Rozwijający się kryzys także gospodarczy zmusza przedsiębiorców do różnych działań. Część z nich w miarę możliwości przenosi swą działalność do Internetu. Można niestety przewidywać, że to właśnie tam można się spodziewać kolejnego kryzysu. By realnie działać, należy mieć przygotowane do tego siły i środki, ze szczególnym uwzględnieniem aparatu państwowego. Zabezpieczenie cyberprzestrzeni musi być jednym z priorytetów, przyspieszyć muszą m.in. prace związane z Wojskami Obrony Cyberprzestrzeni. 

Rodzi to jednak pytania jak zrównoważyć relacje i aktywność w świecie realnym a wirtualnym, czy to wojsko ma mieć pewien priorytet w obronie cyberprzestrzeni, czy potrzebny jest tu ewidentny podział na świat cywilny i wojskowy a dalej czy i służby specjalne wymagają takiego podziału?

Zobacz także: Polskie służby specjalne - potrzeba zmian systemowych

6. Ochrona kondycji psychicznej 

Koronawirus to nie tylko zagrożenie dla zdrowia. Tak teraz, jak i w przyszłości wokół takich okoliczności będą się pojawiać inne zagrożenia i dla jednostki i dla społeczeństwa. Są i będą ośrodki, które wykorzystują takie sytuacje do prowadzenia - ofensywnych przecież - operacji informacyjnych i psychologicznych. Wszystko to ma na celu wzbudzenie naszego strachu, pogłębienia obaw i ostatecznie utratę zaufania do władz i wystąpienie przeciwko nim. 

Elementem tego wszystkiego, jak i obecnej izolacji są problemy i konflikty jakie pojawiają się w domu. Część, jeśli nie większość ludzi, sama sobie z tym nie poradzi a nie można ich zostawić z tym samym sobie. Efekty stresu, niczym PTSD, będą się pojawiać z czasem. 

Kondycja psychiczna i psychofizyczna obywatela i rodziny wymaga ochrony i pomocy ze strony państwa, zadanie to niesamowicie trudne ale konieczne do wykonania.

7. Uhonorowanie osób narażających się

Wszyscy bez wyjątku, którzy narażali się swoją pracą i służbą, powinni doczekać się docenienia i uhonorowania. Wystarczy prawnie uregulować nowe odznaczenie/a państwowe, nagrodę i/lub stały dodatek finansowy, awans, obniżkę podatków, dodatkowy urlop, dostęp do sanatoriów, szybszą emeryturę czy rentę, itp. 

Każdy, kto zaryzykował chociaż przez godzinę, zdrowiem i życiem swoim i swej rodziny, powinien z automatu, urzędowo zostać uhonorowany. Każdy to nie tylko służba zdrowia czy służby mundurowe, należy pokłonić się zwłaszcza przed osobami pełniącymi ogólno i szeroko pojętą służbę publiczną, dzięki której mieliśmy namiastkę normalności i nie popadliśmy w jeszcze większe problemy czyli m.in. sprzedawców, kierowców komunikacji, zespoły sprzątające czy ostatecznie i kurierów.

I mimo, że służby specjalne w swej działalności i realizacji ustawowych zadań najczęściej balansują na cienkiej granicy prawa a przecież w działaniach wywiadowczych prawo państwo-gospodarza jest przez nie łamane, to właśnie dobrze skonstruowane własne środowisko prawne i organizacyjne jest gwarantem efektywnego funkcjonowania tych służb oraz zabezpieczenia funkcjonowania demokratycznego państwa prawnego przed nadużyciami funkcjonariuszy własnych służb specjalnych. Nie można bowiem zapominać, że narzędzia i metody działania służb specjalnych często ingerują w prawa człowieka, w tym i obywateli własnych.

Polskie służby specjalne

Wspomniane środowisko prawne i organizacyjne polskich służb specjalnych także wymaga zmian. Niezależnie od funkcjonującego modelu i systemu służb specjalnych, każda z nich wymaga osobnej, własnej, dedykowanej ustawy. Dzisiaj niestety tak nie jest. W efekcie likwidacji w 2002 roku Urzędu Ochrony Państwa, powstające dwie nowe cywilne służby specjalne, tj. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencja Wywiadu funkcjonują po dziś na podstawie wspólnej ustawy. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku wojskowych służb specjalnych, tj. Służby Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służby Wywiadu Wojskowego, które w 2006 roku zastąpiły Wojskowe Służby Informacyjne i również posiadają wspólną ustawę.

Formalno-prawnego uregulowania wymaga także termin służba specjalna. W Polsce funkcjonują różne podmioty i komisje – w tym parlamentarne – zajmujące się służbami specjalnymi, jest minister-koordynator ds. służb specjalnych a nie ma przyjętej definicji służby specjalnej. Dochodzi do paradoksalnej sytuacji, w której wspomniane cztery służby specjalne w swych (dwóch) ustawach nie mają zapisu, że są służbami specjalnymi. Smaczku dodaje, że piąta, najmłodsza polska służba specjalna, wiodąca w zwalczaniu korupcji czyli Centralne Biuro Antykorupcyjne, ma w swej ustawie zapis, że jest służbą specjalną a przez część naukowców nie jest uznawana jako specjalna, gdyż nie spełnia wymogów definicyjnych. Dodatkowo stawiany jest zarzut, że działalność antykorupcyjną prowadzą także jednostki organizacyjne w różnych resortach a nie są służbami specjalnymi, będąc częścią innych służb, np. Policji, Straży Granicznej, Żandarmerii Wojskowej czy Służby Celno-Skarbowej.

Kontynuacją zmian i rozwinięciem powyższego uregulowania, powinno być także ujednolicenie i zbieżność nomenklatury, słownictwa i pojęć zawartych w ustawach służb specjalnych, zwłaszcza w aspekcie opisu ustawowych zadań dla każdej ze służb specjalnych, związanych przecież z ich kompetencjami.

Być może jeszcze ważniejsza jest potrzeba wprowadzenia już kiedyś projektowanej ustawy o czynnościach operacyjno-rozpoznawczych. Akt taki powinien być względnie krótki i ogólny, uszczegółowienia powinny być w niejawnych aktach niższej rangi, dedykowanych każdej z uprawnionych służb. Bezwzględnie wymaga tego materia, w której podstawą działania jest prawne ale jednak naruszanie praw człowieka oraz skuteczna nad tym kontrola sądowa, której skuteczność podważają nawet sami sędziowie. Tym samym, ustawa powinna zawierać zapisy dotyczące nadzoru i kontroli nad wykonywaniem całego katalogu czynności operacyjno-rozpoznawczych, w tym kontroli operacyjnej.

Ostatni aspekt to powstanie organu, który wsparłby a może i wymusił współpracę pomiędzy wszystkimi służbami specjalnymi (i mundurowymi), byłby centrum koordynacyjnym, decyzyjnym a może i analitycznym, miksem poziomu operacyjnego i strategicznego. Jego uzupełnieniem mogłoby być kolegium, złożone z przedstawicieli różnych środowisk, służb, nauki, think-tanków, organizacji pozarządowych itp., posiadające pewien wachlarz uprawnień nadzorczo-kontrolnych. Ten organ (ministerstwo?) mogłoby się oprzeć na funkcjonującym urzędzie ministra-koordynatora służb specjalnych.

Kwestie strukturalno-organizacyjne tak naprawdę są wtórne, ważne by państwo polskie było w stanie skonstruować środowisko pozwalające na skuteczne funkcjonowanie służb specjalnych, to nie tylko kwestia interesów narodowych, celów strategicznych ale polskiej racji stanu na długie lata.

Defilada wspaniała, Wojsko Polsko i Żołnierze jak zwykle stanęli na wysokości postawionego zadania. Licznie zgromadzona publiczność - mówi się nawet o 200 tysiącach - z podziwem oklaskiwała żołnierzy i ich sprzęt, zarówno pododdziały polskie, jak i wojsk sojuszniczych, stacjonujących w naszym kraju.

Około 2600 żołnierzy i 260 jednostek sprzętu jeżdżącego i latającego, zaprezentowało się paradując wzdłuż jednej z głównych arterii Katowic.

Tak nasi Bohaterowie, jak i ich zagraniczni koledzy, mimo formalnego charakteru uroczystości i samej defilady, potrafili uśmiechać się do widzów, machać i okazywać w różny sposób wyrazy sympatii, za co momentami otrzymywali naprawdę gromkie brawa.

Zgromadzeni Katowiczanie, mieszkańcy województwa śląskiego i innych regionów kraju, mogli z bliska zobaczyć (i usłyszeć) sprzęt, który zazwyczaj mogą podziwiać w telewizji, nie tylko przy okazji defilad, ale realnych działań w różnych regionach świata. Zobaczyli też żołnierzy, cichych Bohaterów, których część brała udział w akcjach na całym świecie, o których mówi się mało albo wcale a napewno z podziwem, oraz tych, którzy mundur noszą może od niedawna ale już dali się poznać z dobrej strony, pomagając m.in. przy usuwaniu skutków różnych kataklizmów.

Nie jedyny ale główny wysiłek związany z realizacją i zabezpieczeniem Defilady z okazji Święta Wojska Polskiego w Katowicach spoczął oczywiście na Wojsku Polskim, Policji i Służbie Ochrony Państwa. Żołnierze nie tylko defilowali ale także ramię w ramię z innymi służbami brali udział w zabezpieczeniu samej trasy przemarszu oraz zapewnianiu bezpieczeństwa zgromadzonych przedstawicieli władz oraz innych gości.

Polacy, ze szczególnym uwzględnieniem mieszkańców szeroko rozumianego południa kraju, z różnym wyprzedzeniem przybywali do Katowic na Defiladę. Mimo czasami sprzecznych w detalach informacji, wszyscy, czasem całymi rodzinami, starali się na odpowiednią porę dotrzeć od strony północnej nitki Alei Roździeńskiego, tak by zająć dogodne miejsce obserwacyjne.

Próżno niestety było wcześniej szukać precyzyjnych informacji, którędy i gdzie można się dostać. Wskazano co prawda 3 nitki, którymi można przejść nad trasą Defilady, niestety główne przejście kładką w stronę planowanego pikniku militarnego i sensownych miejsc obserwacyjnych, zostało bez uprzedzenia, na ponad godzinę przed Defiladą zamknięte, co spowodowało narastający chaos w komunikacji pieszej.

Ludzie w narastającej masie, poruszali się w różnych kierunkach i przepychali, próbując przedostać się na drugą stronę. Próby uzyskania informacji i pomocy od policjantów kończyły się odpowiedziami, które świadczyły niestety o nieznajomości przez nich pierwszego artykułu ustawy o Policji oraz obsługi posiadanego przy pasie radia...

Z komunikacją, tą wewnętrzną również był chyba problem. Nadjeżdżające, najwidoczniej bez uprzedzenia, pojazdy i skromne kolumny uprzywilejowane ewidentnie wprowadzały chaos i panikę wśród zabezpieczających dany punkt funkcjonariuszy dwóch współpracujących służb.

Niektórym jak widać zabrakło chęci, innym pomysłu na proste i tanie drogowskazy, oznaczenia dojść, przejść i głównych szlaków komunikacyjnych w tym dniu.

Nie było też co szukać mobilnych toalet, punktów pomocy medycznej czy chociaż pieszych patroli medyków. Nie było miejsc zacienienia, parasoli czy chociażby wojskowych namiotów, gdzie mogłyby odpocząć matki z dziećmi czy osoby starsze. Zabrakło pomysłu na zastosowanie kurtyn wodnych czy uruchomienie punktów sprzedaży wody.

Nikt chyba nie pomyślał też o trasach ewakuacji czy zapewnieniu dojazdu dla karetek, do osób wymagających pomocy. Do kobiety, która zasłabła, karetka musiała długo się przebijać między ludźmi, jadąc wertepami, oczywiście wojskowa karetka...

Nie do wyobrażenia jest sytuacja związana z wybuchem paniki, jakiegoś ataku niekoniecznie odrazu terrorystycznego, zakłócenia porządku publicznego czy wystąpienia zaplanowanej prowokacji lub protestu.

Wiele osób miało wrażenie, że zapewnienie bezpieczeństwa skupia się jedynie wokół samej trasy defilady i wcześniejszego przeglądu wojsk przez Prezydenta RP. Przejazd Zwierzchnika Sił Zbrojnych RP a raczej jego zabezpieczenie, też uruchamiało wyobraźnię i obawy...

Gwoździem do trumny była organizacja transportu publicznego, głównie tego kolejowego i to nie tylko na terenie województwa śląskiego. Podstawiane dodatkowe składy, jednoczesne wypadanie innych i opóźnienia, totalne ich przeładowanie - wiele osób na defiladę nie zdążyło a droga powrotna trwała do godzin nocnych.

Bezpieczeństwo odczuwamy subiektywne ale po takim dniu chyba i obiektywnie można pewne, niestety negatywne wnioski wyciągnąć. I oby te wnioski procentowały na przyszłość. To, że nic poważnego się nie stało, nie oznacza, że było bezpiecznie.